RADOM

Dolina Kosówki





Obszar chronionego krajobrazu Dolina Kosówki (UTM EB09) znajduje się w południowo–zachodniej części Radomia i zajmuje powierzchnię 246 ha. Utworzony został stosunkowo niedawno, bo w 2009r.

Strumień Kosówka to niewielki ciek o długości ok. 11,5 km. Wypływa spod Franciszkowa w gminie Wolanów. Na większej części Obszaru Chronionego Krajobrazu Kosówka ma naturalny charakter — jest nieuregulowana lub też miejsca ingerencji w bieg rzeki podległy renaturyzacji. Nad jej brzegami występują pozostałości lasów łęgowych. Wyżej położone miejsca porastają lasy sosnowe z domieszką dębu, stosunkowo niewielkie powierzchnie są wykorzystywane pod uprawę zbóż. Odcinek rzeki w sąsiedztwie dzielnicy Borki został kilka lat temu uregulowany — strumień płynie przez stopniowo zarastające, nieużytkowane łąki. Tu Kosówka uchodzi do Mlecznej (zwanej na tym odcinku Potokiem Malczewskim, Godowskim lub Potokiem Południowym). Ciekawostką jest to, że współczesna Mleczna w południowej części miasta jest zdecydowanie mniejszym strumieniem, a nawet nierzadko tylko okresowym. Dopiero po połączeniu z Kosówką staje się większą rzeką. Kosówka zwykle leniwie tocząca płytkie wody w czasie wiosennych wezbrań lub intensywnych letnich opadów potrafi zmienić się w wartką rzekę. Te wylewy potrafią poczynić szkody ale równocześnie są ożywcze dla starorzeczy, podmokłych olsów, łąk i innych wilgotnych siedlisk.

W granicach Obszaru do Kosówki uchodzą jeszcze inne niewielkie cieki, z których największym jest bezimienny strumień spod Kończyc. W dzielnicy Wośniki istniały niegdyś stawy hodowlane, obecnie są one praktycznie pozbawione wody. Ponadto znajduje się tu kilka niewielkich sadzawek i stawików, np. na terenie ogródków działkowych. Niżej położone łąki są podmokłe, niekiedy woda stagnuje na nich do końca wiosny. Spotykane są także młaki i źródliska, z których najbardziej znanym jest źrodełko w rejonie ulic Młyńskiej i Owalnej. Ze źródełka korzystają okoliczni mieszkańcy. Miejsce to wciąż czeka na ciekawsze jego wyeksponowanie. W rejonie ul. Młyńskiej zachowały się pozostałości po młynie wodnym — obniżenie terenu ze słabo widocznymi groblami oraz fragment zastawki. Tu również zaznacza się wyraźny przełom, a koryto rzeki jest usiane niewielkimi okruchami skał wapiennych — najprawdopodobniej są to utwory górnej kredy.

W dolinie Kosówki zachowało się stosunkowo dużo starych drzew. Część z nich jest objęta ochroną jako pomniki przyrody. Takie zgrupowanie pomnikowych drzew znajduje się w parku pałacowym na Wośnikach.

Poza walorami krajobrazowymi w dolinie Kosówki zachowały się stanowiska ciekawych gatunków roślin, np. wawrzynka wilczełyko oraz siedliska gatunków ptaków wodno-błotnych, płazów i rzadkich gatunków owadów.

POWRÓT
Ważki Radomia

Zdjęcia: Marek Miłkowski
Michał Kaczorowski — Air Show
Geoportal.gov.pl
Google Earth
Badania terenowe i tekst: Marek Miłkowski
© Ewa Miłaczewska

 
 
 
Omawiany obszar znajduje się w dzielnicach Borki i Wośniki. Opisując poszczególne punkty trasy kierujemy się od Zalewu Borki w górę rzeki Mlecznej i Kosówki.
(Google Map)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Dolina Kosówki na zdjęciu satelitarnym.
(Google Earth)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Mleczna przed stawami kolmatacyjnymi i zalewem rekreacyjnym Borki (punkt 1). Niedaleko stąd w górę rzeki (na południe) Kosówka zasiliła Mleczną. Wody rzeki na tym odcinku płyną wolniej.
(foto Marek Miłkowski)
Mleczna na tym samym odcinku w końcu października (punkt 1). Po lewej widać kanał należący do Wodociągów Miejskich. Łączy się on z rzeką i w tym miejscu powstaje zastoisko wody. Tu obserwowałem składanie jaj przez C. puella i inne ważki chętnie odwiedzające to miejsce: I. elegans, L. quadrimaculata i S. vulgatum, które latały jeszcze w czasie wykonywania październikowych zdjęć.
(foto Marek Miłkowski)
 
 
Mleczna kilkadziesiąt metrów powyżej ujścia Kosówki wydaje się całkiem sporym ciekiem.
(foto Marek Miłkowski)
Wody Mlecznej ok. 200m przed ujściem Kosówki ledwie się sączą (punkt 2). W październiku obserwowałem w tym miejscu S. vulgatum.
(foto Marek Miłkowski)
 
 
W pobliżu miejsca, gdzie niegdyś pracował młyn wodny, rzeka tworzy przełom, a jej koryto jest usiane niewielkim okruchami skał wapiennych.
(foto Marek Miłkowski)
Po młynie wodnym pozostały tylko fragmenty zastawki.
(foto Marek Miłkowski)
 
 
Kosówka w rejonie ul. Owalnej płynie przez gęste zarośla i trzcinowisko (punkt 3). W pobliżu znajduje się źródełko skąd mieszkańcy chętnie pobierają wodę. Latem na tym odcinku rzeki obserwowałem liczne C. splendens.
(foto Marek Miłkowski)
Wzburzone wody Kosówki i zerwany przepust pod ul. Owalną w sąsiedztwie punktu 3.
(foto Marek Miłkowski)
 
 
Wody Kosówki po powrocie do normalnego stanu — sąsiedztwo punktu 3.
(foto Marek Miłkowski)
Kosówka płynie przez lasy łęgowe.
(foto Marek Miłkowski)
 
 
Łąki i ugory nad Kosówką w rejonie ul. Młyńskiej.
(foto Marek Miłkowski)
Podmokłe łąki i trzcinowiska nad nieużytkowanymi stawami hodowlanymi nieopodal parku pałacowego na Wośnikach (punkt 4). Tu obserwowałem L. barbarus, S. sanguineum i S. flaveolum.
(foto Marek Miłkowski)
 
 
Pozostałości urządzeń hydrotechnicznych do obsługi stawów na Wośnikach.
(foto Marek Miłkowski)
Modraszek ikar Polyommatus icarus na kwiatach rdestu wężownika Polygonum bistorta, na wilgotnej łące nad Kosówką.
(foto Marek Miłkowski)
 
   
Ważki zarejestrowane w Obszarze Chronionego Krajobrazu Dolina Kosówki
(16 gatunków)
Kliknięcie w nazwę ważki powoduje przejście do strony poświęconej danemu gatunkowi
 
Zygoptera

Świtezianka błyszcząca Calopteryx splendens
Świtezianka dziewica Calopteryx virgo
Pałątka pospolita Lestes sponsa
Pałątka południowa Lestes barbarus
Straszka pospolita Sympecma fusca
Tężnica wytworna Ischnura elegans
Łątka dzieweczka Coenagrion puella
Pióronóg zwyczajny Platycnemis pennipes
Anisoptera

Żagnica sina Aeshna cyanea
Ważka czteroplama Libellula quadrimaculata
Ważka płaskobrzucha Libellula depressa
Lecicha pospolita Orthetrum cancellatum
Szablak czarny Sympetrum danae
Szablak krwisty Sympetrum sanguineum
Szablak żółty Sympetrum flaveolum
Szablak zwyczajny Sympetrum vulgatum
 
Obserwacje

Świtezianka błyszcząca
Calopteryx splendens
Kilka osobników w punkcie 1, liczna na roślinności nadwodnej w punkcie 3.
 
Świtezianka dziewica
Calopteryx virgo
Kilka osobników w punkcie 3.
 
Pałątka pospolita
Lestes sponsa
Pojedyncze osobniki na łąkach w różnych miejscach.
 
Pałątka południowa
Lestes barbarus
1 samiec w punkcie 4.
 
Straszka pospolita
Sympecma fusca
Kilka osobników w pobliżu punktu 1.
 
Tężnica wytworna
Ischnura elegans
Kilka osobników w punkcie 1.
 
Łątka dzieweczka
Coenagrion puella
W punkcie 1 liczna, obserwowano kopulację i składanie jaj.
 
Pióronóg zwyczajny
Platycnemis pennipes
Pojedyncze osobniki na łąkach w różnych miejscach.
 
Żagnica sina
Aeshna cyanea
1 osobnik latający nad lustrem wody w zakolu Mlecznej na początku października.
 
Ważka czteroplama
Libellula quadrimaculata
1 osobnik w punkcie 1.
 
Ważka płaskobrzucha
Libellula depressa
1 samiec.
 
Lecicha pospolita
Orthetrum cancellatum
Kilka osobników.
 
Szablak czarny
Sympetrum danae
1 osobnik na zarastającej łące trzęślicowej.
 
Szablak krwisty
Sympetrum sanguineum
Jeden osobnik w punkcie 1, kilka osobników w tym kopulująca para w punkcie 4.
 
Szablak żółty
Sympetrum flaveolum
1 osobnik w punkcie 4.
 
Szablak zwyczajny
Sympetrum vulgatum
Kilkanaście osobników w punkcie 1 i kilka osobników nad zanikającą rzeką w punkcie 2.