Gadziogłówkowate Gomphidae



W Polsce występują cztery gatunki należące do tej rodziny. Należą one do trzech rodzajów: Gomphus (2 gat.), Ophiogomphus (1 gat.) i Onychogomphus (1 gat.). W tym opracowaniu zasadniczym celem jest wykazanie różnic pomiędzy rodzajami występującymi w naszym kraju. Opis cech wspólnych pozwoli na oznaczenie przynależności ważki do tej właśnie rodziny.

           
Rodzina Gadziogłówkowate Gomphidae
  Rodzaj Gadziogłówka Gomphus
  Rodzaj Trzepla Ophiogomphus
  Rodzaj Smaglec Onychogomphus


Tekst i tablica poglądowa: Ewa Miłaczewska
Zdjęcia: Michał Kaczorowski
Piotr Mikołajczuk
Jarosław Wenta
Krzysztof Szpiech
Przemysław Żurawlew
© Ewa Miłaczewska

 

Cechy wspólne
Gomphidae to ważki średniej wielkości, ich całkowita długość wynosi 45-60 mm. Rozpiętość skrzydeł osiąga około 70 mm. Związane są głównie z wodami płynącymi lub jeziorami przepływowymi.
Ważki te mają zielone, szeroko rozstawione oczy, które nie stykają się ze sobą — to najważniejsza cecha wyróżniająca całą rodzinę.
Odwłoki, zwłaszcza samców, są silnie rorszerzone w obrębie segmentów 8-9. Po stronie grzbietowej, wzdłuż całego czarnego odwłoka biegnie szereg żółtych lub zielonych, „zaostrzonych” ku tyłowi plamek.
 
Skrzydła:
U wszystkich samców rodziny Gomphidae skrzydła mają trójkąty analne i haczykowate szpice w ich pobliżu. Skrzydła samic nie mają trójkątów analnych i są zaokrąglone.

(foto: Michał Kaczorowski, Krzysztof Szpiech i Jarosław Wenta)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
 
Różnice
 
Głowa:
Gomphus ma żółte czoło podkreślone grubą, czarną linią oddzielającą je od nadustka.
Ophiogomphus ma całą „twarz” jaskrawozieloną, czoło oddzielone od nadustka cienką linią. U samic tego gatunku na potylicy występują niewielkie „rożki” — patrz Ophiogomphus cecilia.
Onychogomphus ma czoło żółte, z dużym, czarnym, trójkątnym znakiem koło przyoczek i wyraźną czarną linią oddzielająca je od nadustka.

Tułów:
Gomphus i Onychogomphus mają tułów żółto-czarny. Na powierzchniach grzbietowych występuje bogaty rysunek, różny u poszczególnych gatunków. Ophiogomphus ma tułów jaskrawozielony z cienkimi czarnymi szwami, zaś na powierzchni grzbietowej rysunku brak.

Odwłok:
u Gomphus i Onychogomphus plamki na odwłoku są żółte na czarnym tle (u starszych osobników rodzaju Gomphus szarozielone na czarnym tle). Ophiogomphus ma na segmentach 1 i 2 plamki jaskrawozielone, dalej żółte.

Narządy analne samców:
Gomphus w widoku z góry są czarne.
Ophiogomphus w widoku z góry są żółte.
Onychogomphus duże, za młodu rude i brązowe, z wiekiem czerniejące. Mają bardzo charakterystyczny kształt przypominający kleszcze — kształt ten podobny jest do kleszczy zarówno w widoku z góry, jak i z boku.

(foto: Michał Kaczorowski, Piotr Mikołajczuk, Jarosław Wenta i Przemysław Żurawlew)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
 

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronach: SŁOWNIK, BUDOWA WAŻKI lub ZACHOWANIA WAŻEK

Aby bliżej poznać i porównać same gadziogłówki Gomphus — skorzystaj z tego linku.