Gadziogłówka Gomphus


To opracowanie ma na celu wykazanie cech wspólnych rodzaju gadziogłówka Gomphus, ale przede wszystkim najważniejszych różnic, występujących u dwóch spotykanych w Polsce gatunków należących do tego rodzaju.

           
Rodzina Gadziogłówkowate Gomphidae
  Rodzaj Gadziogłówka Gomphus
    Gatunki Gadziogłówka pospolita Gomphus vulgatissimus
związana z rzekami różnej wielkości oraz zbiornikami przepływowymi
    Gadziogłówka żółtonoga Gomphus flavipes
związana z wielkimi rzekami nizinnymi — ważka chroniona prawem

NA SKRÓTY
Biotop
Cechy wspólne
Różnice
Larwa/wylinka

Tekst i tablica poglądowa: Ewa Miłaczewska
Zdjęcia: Henryk Brzóska
Andrzej Kucharski
Piotr Mikołajczuk
Ewa Miłaczewska
Michał Wolny
Piotr Zabłocki
© Ewa Miłaczewska

 

Biotop
Oba gatunki gadziogłówek lubią przebywać nad rzekami. Jednak gadziogłówki żółtonogie Gomphus flavipes trzymają się na ogół dolin wielkich rzek nizinnych. Pospolitsze Gomphus vulgatissimus wykorzystują także drobne rzeki i strumienie oraz zbiorniki przepływowe.
 
Piotr Mikołajczuk obserwował gadziogłówki żółtonogie nad międzyrzecką żwirownią, gdzie zalatywały znad Krzny będącej dopływem Bugu.


(foto Piotr Mikołajczuk)
 
 
Cechy wspólne
Obie gadziogłówki mają zabarwienie żółto-czarne do zielonkawo-czarnego. Młode są bardziej żółte. Obie gadziogłówki mają rozszerzone na końcu odwłoki u obu płci i przejrzyste czarno użyłkowane skrzydła.
 
U samców gadziogłówek występuje trójkąt analny, a tylne skrzydło przy odwłoku zakończone jest haczykowatym szpicem.
Tu przykład samca Gomphus vulgatissimus.

(foto Henryk Brzóska)
 
Tylne skrzydła samic gadziogłówek są okrągłe.
Na przykładzie samicy Gomphus flavipes.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Różnice
Poniższa ilustracja pokazuje cechy charakterystyczne widoczne na ciałach samców obu gatunków gadziogłówek. Ważki te mają cechy wszystkich gadziogłówkowatych, ale też stanowią wyodrębnioną wśród Gomphidae grupę.
 
Gomphus vulgatissimus
Odwłok tej ważki ma przewagę barwy czarnej nad żółtą i zieloną. Jego środkiem biegną wąskie żółte plamki o kształcie zaostrzonym ku tyłowi. Na segmentach 8-10 plamki te nie występują. Oczy są jasne, szarawe u młodych osobników obu płci, u dojrzałych zielone. Tył głowy czarny. "Plecy" z dużymi ostrokształtnymi żółtymi plamami obramowanymi grubą czarną linią. NOGI CAŁKOWICIE CZARNE. W trójkącie analnym więcej niż 4 komórki (tu w jednym skrzydle pięć, w drugim — cztery).

Gomphus flavipes
Odwłok tej ważki ma przewagę barwy żółtej i zielonożółtej nad czarną. Środkiem odwłoka biegną szersze niż u G. vulgatissimus żółte plamki o kształcie zaostrzonym ku tyłowi, obecne są na wszystkich segmentach. Oczy są u samców zielone, u samic znacznie jaśniejsze. Tył głowy żółto-czarny. "Plecy" z owalnymi żółtymi plamami obramowanymi czarną linią. Między nimi duża, żółta litera „T”. NOGI ŻÓŁTO-CZARNE, z wyraźnie żółtymi udami. W trójkącie analnym 3 komórki.

(foto Henryk Brzóska i Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Larwa/wylinka
 
Odwłok larw gadziogłówek Gomphus nie ma kolców grzbietowych. Zawiązki skrzydeł leżą przyżyciowo równolegle, u wylinki bywają równoległe, a częściej mniej lub bardziej rozchylone.
 
Charakterystyczne dla gadziogłówek Gomphus czułki składają się z trzech członów — trzeci człon czułka, gęsto pokryty włoskami, jest cylindryczny i cieńszy od obydwu członów podstawnych. Tu na przykładzie G. vulgatissimus.

(foto Michał Wolny)
 
Długość larwy G. flavipes wynosi 32–35 mm, zaś larwy G. vulgatissimus jest nieco mniejsza i wynosi 28–32 mm.

U G. flavipes szerokość odwłoka wynosi 6–8 mm. Segment 9 odwłoka jest długi i wąski, zdecydowanie dłuższy od sąsiednich. Kolce boczne występują na segmentach 6–9.
U C vulgatissimus największa szerokość odwłoka wynosi 7–9 mm. Szerokość segmentu 9 jest dwa razy większa od długości, szerokość segmentu 10 jest prawie 3 razy większa od jego długości. Niewielkie kolce boczne występują na segmentach 6–9.

U G. flavipes na goleniach przednich nóg nie występują wyraźne ostrogi, a jedynie niewielkie wypustki, natomiast u C vulgatissimus widzimy wyraźne ostrogi pokazane na zdjęciach strzałkami. U obu gadziogłówek niewielkie wypustki występują też na środkowej parze nóg.

U G. flavipes długość bródki wyraźnie większa od szerokości (stosunek długości do szerokości wynosi 1,3:1).
U C vulgatissimus długość bródki w przybliżeniu równa jej szerokości lub nieznacznie od niej większa.

(foto Andrzej Kucharski i Piotr Zabłocki)
 
 
 

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie Gomphidae można obejrzeć na stronie: GADZIOGŁÓWKOWATE GOMPHIDAE.