Miedziopierś górska
Somatochlora alpestris


Rozmiary: Długość ciała Somatochlora alpestris wynosi 45-50 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 66 mm
Czas występowania
imagines:
Połowa VI-początek IX
Obszar występowania: Somatochlora alpestris to gatunek radki, stwierdzony w Polsce na około 30 stanowiskach w Sudetach i Karpatach.
Ochrona: Somatochlora alpestris jest gatunkiem chronionym w Polsce prawem, a ponadto znajdującym się na Czerwonej Liście jako gatunek niskiego ryzyka (NT — Near Threatened) — jednak bliski zagrożenia, a w Czerwonej Księdze jako gatunek bardzo wysokiego ryzyka (EN — Endangered).
 
 

   
NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Larwa/wylinka

Zdjęcia: Paweł Buczyński
Nikola Góral
Jakub Liberski
Michał Wolny
Piotr Zabłocki
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Somatochlora alpestris w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszary i stanowiska współczesne

2 — stanowiska historyczne

3 — obszar poza zasięgiem występowania

4 — punkt, w którym wykonano zdjęcia:
PBu— Paweł Buczyński — Jakuszyce
NG — Nikola Góral — Karkonoski Park Narodowy
JL — Jakub Liberski — Równia pod Śnieżką, Karkonoski Park Narodowy
MW — Michał Wolny — Równia pod Śnieżką, Karkonoski Park Narodowy
PZ — Piotr Zabłocki — Równia pod Śnieżką, Karkonoski Park Narodowy
 
 
Biotop
Somatochlora alpestris występuje na górskich torfowiskach wysokich w drobnych kałużach sfagnowych (0,5-2 m2), niekiedy większych, o charakterze młak, rzadziej w małych stawkach o brzegach porośniętych przez mchy z rodzaju Sphagnum i turzycę bagienną Carex limosa. W zasadzie występuje powyżej 1000 m n.p.m., jednak w Sudetach, przy wyraźnie obniżonych piętrach roślinności i większym niż w Tatrach zatorfieniu, już od 820 m — w Górach Izerskich (Mielewczyk S., mat. niepubl.) i jeszcze niżej — na wysokości 750-760 m — w Górach Bystrzyckich (Mielewczyk, 1969), najniżej zaś na torfowisku koło Czarnego Dunajca — 600 m (Fudakowski, 1932). Maksymalny zasięg tej ważki w polskich Tatrach (rozwój larw) wynosi około 1670 m (Mielewczyk S., mat. niepubl.), w Sudetach (Karkonosze) nieco ponad 1400 m (Mielewczyk, 1969) — patrz Czerwona Księga Zwierząt — Bezkręgowce.

Ochrona Somatochlora alpestris polega przede wszystkim na dbałości o zasiedlane przez nią torfowiska.
 
Grupa Kolegów ze Śląska — Piotr Cuber, Alicja Miszta, Jakub Liberski, Michał Wolny i Piotr Zabłocki otrzymali licencję na badania terenowe nad ważkami w Karkonoskim Parku Narodowym w sierpniu 2011 roku. Już 2 i 3 sierpnia znaleźli się na obszarze ścisłego rezerwatu na Równi pod Śnieżką, gdzie mogli obserwować dwa bardzo rzadkie gatunki — żagnicę północną Aeshna caerulea, która obecnie ma tu jedyne stanowisko w Polsce oraz współwystępującą z nią na tym stanowisku miedziopierś górską Somatochlora alpestris. Dzięki nim mogę zaprezentować oba te gatunki na stronie www.wazki.pl. Wykonane przez nich zdjęcia nie mają sobie równych wśród dotychczas dostępnych w kraju.

 
2 sierpnia 2011 r. Równia pod Śnieżką (UTM WS52). Na Równi (1350–1450 m n.p.m.) występuje torfowisko wysokie ze sfagnowcami i turzycami bagiennymi Carex limosa.
(foto Piotr Zabłocki)
Znajduje się tu kilkadzięsiąt zbiorniczków (pow. od 1 do kilkunastu m2) zasilanych głównie wodą roztopową.
(foto Jakub Liberski)

 
S. alpestris wybiera głównie małe oczka ze sfagnowcami.
(foto Jakub Liberski)
Ważki te lubią płytkie, niezacienione, szybko nagrzewajace się zbiorniczki w chłodnych, górskich okolicach.
(foto Piotr Zabłocki)

 
Torfowisko pod Mumlawskim Wierchem (UTM WS32) w Karkonoskim Parku Narodowym (szczyt góry na 1217 m n.p.m., torfowisko na zdjęciu - ok. 1200 m). Typu wysokiego, silnie uwodnione, z niedużymi zbiorniczkami i mokradełkami. Tu widzimy też dużą połać porośniętą kwitnącą wełnianką.
(foto Paweł Buczyński)
Świerki na torfowisku, miejscami w wykrotach odsłanią się zagłębienia wypełnione wodą.
(foto Paweł Buczyński)

 
S. alpestris lubią takie płytkie, szybko nagrzewajace się zbiorniczki, tu udało mi się zlokalizować miejsca rozrodu.
(foto Paweł Buczyński)
Dolina Kamiennej na wschód od Jakuszyc (UTM WS32). Jej stoki porasta świerczyna na torfie. W wielu miejscach jest on rozjeżdżony przy zrywce drewna, wtedy w dołach i koleinach tworzą się małe zbiorniki. Najniżej widzieliśmy miedziopierś na wysokości ok. 871 m n.p.m.
(foto Paweł Buczyński)


 
Samiec
 
2 sierpnia 2011 roku — samiec Somatochlora alpestris siedzący na gałązce kosodrzewiny. Jest on ciemny, niewielki, ma „smukłą talię” na ciemnym odwłoku.

(foto Michał Wolny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Oczy tej ważki nie są zielone, jak u innych miedziopiersi. Mają barwę niebieskozieloną.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Z boku widzimy metalicznie połyskujący, zielony tułów i czarny niemal matowy odwłok, na którym występują dwa białe pierścienie na tylnych brzegach drugiego i trzeciego segmentu. Pierścienie te nie domykają się na grzbietowej stronie — co widać na zdjęciu powyżej.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Samiec Somatochlora alpestris sfotografowany 8 lipca 2021 r. w Jakuszycach — dzielnicy Szklarskiej Poręby.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ten sam samiec z Jakuszyc widziany z boku.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Głowa samca widziana z góry.

(foto Paweł Buczyński)
 
Widziane z boku górne narządy analne są zdecydowanie „podkręcone” do góry. Dolne narządy mają 2/3 długości górnych.

(foto Michał Wolny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Z góry narządy samca mają kształt kanciastych cęgów, ten kształt jest ważną, kluczową cechą charakterystyczną gatunku.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samica
 
Samica jest tak samo ubarwiona, ma taki sam kolor oczu i takie same białe pierścienie na 2 i 3 segmencie odwłoka, jak samiec. Odwłok jej jest nieco grubszy niż u samca i nieprzewężony na 3 segmencie.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Z boku widzimy na trzecim segmencie odwłoka białe plamy znajdujace sie po stronie brzusznej. Metaliczna zieleń tułowia wyrażnie różni się od niebieskiej zieleni oczu.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze jedno, niemal identyczne zdjęcie z większą ilością jajeczek gromadzących się na spodzie odwłoka..

(foto Michał Wolny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu zbliżenie na koniec odwłoka, narządy analne samicy i odchylone pokładełko z składanymi właśnie jajami.

(foto Michał Wolny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Narządy analne samicy z góry. Są wąskie, proste, skierowane ku sobie. Pomiędzy 8 a 9 segmentem odwłoka występuje wyraźne przewężenie.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Głowa samicy — nie różni się niczym od głowy samca — ma ciemne czoło z umieszczonymi po jego bokach niewielkimi, żółtymi plamkami. Plamki te nie łącza się ze sobą jak u S. metallica, czy S. arctica; nie są też tak duże, jak u S. flavomaculata.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze jedno „zdjęcie paszportowe” z dobrze widocznym kształtem żółtych plamek na bokach czoła.

(foto Michał Wolny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Inną cechą charakterystyczną dla gatunku jest występowanie pomiędzy nasadą przedniego skrzydła, a trójkątem środkowym, dwóch żyłek poprzecznych (3 pólek). Inne miedziopiersi mają tam jedną żyłkę poprzeczną (2 pólka).

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Larwa/wylinka
 
Larwa Somatochlora alpestris znaleziona 3 sierpnia 2021 r. na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego w pobliżu Szklarskiej Poręby — konkretnie na wysokości 1212 m n.p.m (UTM WS32). Zdjęcia były robione w wodzie, w terenie, co usprawiedliwia brak ostrości.

Larwa nie posiada żadnych kolców, ani grzbietowych, ani bocznych, podobnie jak należąca do tej samej grupy S. arctica, Tergity i sternity odwłoka mają długie szczecinki, ale tylko na krawędziach. Długość ciała larwy wynosi 17–20 mm.

(foto Nikola Góral)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Wentralna (brzuszna) strona robi wrażenie ogolnie gładkiej (nie „futrzastej”, jak u S. arctica) Nogi swą długością dorównują nogom innych somatochlor. Ich kolor jest zazwyczaj szarobrązowy.

Klikając tu możemy porównać brzuszną stronę odwłoków obu somatochlor z grupy arctica — zdjęcia wylinki S. arctica (to i dalej pokazane) wykonał Andrzej Kucharski.

(foto Nikola Góral)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Larwa Somatochlora alpestris widziana z boku.

(foto Nikola Góral)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Larwa Somatochlora arctica ma oczy mniej owalne niż S. arctica. Możemy to porównać Klikając tu. Wprawdzie na wyskakującym okienku mamy wylinkę, a nie larwę, ale różnicę i tak widać.

(foto Nikola Góral)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu widzimy stronę grzbietową odwłoka. Rosnące na stronie wentralnej 9 segmentu szczecinki na krawędziach są dłuższe od samego segmentu i wystają spoza niego, porównanie w odwłokiem S.arctica można zobaczyć klikając tu. Cerci są nieco dłuższe niż u S. arctica. Piramida analna zazwyczaj nieco dłuższa od bocznej krawędzi 9 segmentu, a przynajmniej tej samej długości. Wyraźnie widać, że larwa S. arctica jest znacznie bardziej pokryta szczecinkami,

(foto Nikola Góral)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie wszystkich Somatochlora spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: MIEDZIOPIERŚ SOMATOCHLORA.