Nimfa stawowa
Enallagma cyathigerum


Rozmiary: Długość ciała Enallagma cyathigerum wynosi 29-36 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 42 mm
Czas występowania
imagines:
Koniec IV-IX
Obszar występowania: Enallagma cyathigerum spotykamy pospolicie w całym kraju, w Tatrach do wysokości 1226 m n.p.m.

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Galeria

Zdjęcia: Andrzej Kucharski
Piotr Mikołajczuk
Krzysztof Przondziono
Jarosław Wenta
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Enallagma cyathigerum w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszar występowania

2 — punkt, w którym wykonano zdjęcia:
AK — Andrzej Kucharski — Uherce Mineralne, woj. podkarpackim, pow. Lesko
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski
KPrz — Krzysztof Przondziono — Katowice
JW — Jarosław Wenta — okolice Zakopanego
 
 
Biotop
Nimfa stawowa Enallagma cyathigerum to mała, niebiesko-czarna ważka, pospolicie występująca w całej Polsce i niemal całej Europie. Jest u nas jedynym gatunkiem z rodzaju Enallagma. Zasiedla wody stojące, przede wszystkim jeziora, a nieco rzadziej stawy — na przekór nazwie.
 
W takim miejscu, nad brzegiem żwirowni w Międzyrzecu Podlaskim, Piotr obserwował nimfy stawowe.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
A to jeden z kilku stawów rybnych w pobliżu wsi Gołębiówka, gdzie oglądaliśmy te ważki razem.
Jak różne środowisko mogą zamieszkiwać nimfy stawowe Enallagma cyathigerum niech świadczy fakt, że napotykam je również nad kwaśną wodą leśnej torfianki (torfowisko pośrednie) koło wsi Gęsianka w powiecie Mińsk Mazowiecki.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
 
Samiec
 
Najczęściej widujemy samce siedzące na roślinności szuwarowej. Wyglądają jak niemal poziome niebieskie kreseczki. Siedząc tak nieraz w licznym towarzystwie oczekują przylotu samic. Na pierwszy rzut oka wyglądają tak samo jak łątki dzieweczki Coenagrion puella.

Samce nimfy stawowej Enallagma cyathigerum są niebiesko czarne. Ale wcale nie wszystkie są jednakowo ubarwione.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Cechą charakterystyczną rodzaju nimfa (Enallagma) — której Enallagma cyathigerum jest jedynym przedstawicielem w Polsce — jest to, że na tylnych skrzydłach, pólka położone za pterositgmą podzielone są przez drobne żyłki na jeszcze mniejsze komórki. Udało mi się uzyskać z jednego ze zdjęć Piotra dostateczne powiększenie, aby to pokazać. Miejsce wskazuje strzałka.

A więc: jeśli u małej, niebieskiej ważki uda nam się zaobserwować takie pólka, jest to bez wątpliwości nimfa stawowa Enallagma cyathigerum.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Na „obramowanym” na niebiesko przedpleczu (pronotum) występują dwie owalne niebieskie plamki. Na drugim segmencie odwłoka występuje plamka w kształcie grzybka. Plamka ta może być zaokrąglona, jak prawdziwy grzybek.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Może też, jak na zdjęciu obok, być zakończona szpicem skierowanym ku przodowi.
Niebieskie plamki za oczami, mają kształt łezki o nieco poszarpanych brzegach, co widać po powiększeniu zdjęcia.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Książka Sternberga i Buchwalda w „Die Libellen Baden-Württembergs” podaje kilka czarnych znaków występujących na pierwszych trzech segmentach odwłoka.
 
Podobnie jak u łątek dzieweczek segmenty S8 i S9 odwłoka samców są niebieskie. Segmenty S7-S3 mają w tylnej części różnej szerokości czarne plamki na wierzchniej stronie, zakończone szpicem skierowanym ku przodowi.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
I tu właśnie pojawia się następna różnica w ubarwieniu samców gatunku Enallagma cyathigerum. Na zdjęciu powyżej szerokie są tylko czarne plamki na S6 i S7. Tu szerokie są na segmentach S3-S7.

Nimfy stawowe Enallagma cyathigerum, jak wszystkie Zygoptera oprócz pałątek (patrz — Procesy życiowe — Odpoczynek), zwykle w pozycji spoczynkowej trzymają skrzydła złożone wzdłuż tułowia — ten samiec trzyma je zupełnie wyjątkowo w pozycji „delta” — jak pałątki. Siedział tak jakiś czas, więc raczej nie próbował wystartować do lotu.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Czarne plamki (pasy) mogą mieć różne kształty, mogą być obłe, szpiczaste i powycinane w kształcie stalówki pióra, jak tu na 3 segmencie osobnika po prawej stronie zdjęcia.

Można śmiało powiedzieć, że kształt i rozmiary czarnych plamek na ciałach samców nimf stawowych nie mają większego znaczenia przy oznaczaniu gatunku. W książce Dijkstry i Lewingtona — „Field Guide to the Dragonflies of Britain and Europe” czytamy, że ciemniej zabarwione nimfy stawowe, o szerszych czarnych plamkach na odwłokach spotykamy przeważnie we wschodniej i północnej części obszaru występowania. Międzyrzec Podlaski pewnie leży już w rejonie wschodnim.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Młody samiec sfotografowany w Uhercach Mineralnych koło Leska. Zupełnie jeszcze niewybarwione, beżowe ciało, blade oczy, jasne narządy analne i szare pterostigmy.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samica
 
Jakby nie dość było różnic u samców, samice też nie są jednakowe. Niedojrzałe samice są beżowożółte, podobne nieco do samic straszek, od których różni je drobny szczególik — o czym będzie za chwilę. Dojrzałe samice mogą być bądź to beżowozielonkawe, bądź niebieskie jak samce.

Obok — dojrzała samica nimfy stawowej. To najczęściej spotykane ubarwienie — beżowozielone. Tej samej barwy są oczy ważki i plamki umieszczone za nimi.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu odwłok samiczki o beżowożółtym zabarwieniu, świadczącym o jej młodym wieku. Można pomylić ją ze straszką, gdyby nie fakt, że na spodzie tylnego brzegu segmentu ósmego występuje charakterystyczny dla tego gatunku kolec. Na zdjęciu obok pokazany jest on strzałką.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Beżowozielonkawa samica z Podhala. Bardzo wyraźnie widać tu charakterystyczny dla gatunku kolec.

(foto Jarosław Wenta)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Nieco rzadziej spotykamy formę niebieską (androchromatyczną). Niebieskie samice mają również niebieskie plamki za oczami, ale oczy ich są brązowo-zielone.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Z wierzchu segmenty odwłoka samicy są niemal całkowicie czarne. Takie czarne zabarwienie mają wszystkie samice, niezależnie od koloru reszty ciała.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Głowa androchromatycznej samicy nimfy stawowej Enallagma cyathigerum widziana od strony grzbietowej. Pomiędzy przedpleczem, a głową ważki znajduje się szyja z widocznymi wyrostkami służącymi do blokowania głowy — o czym szerzej na stronie Budowa ważki.

(foto Andrzej Kucharski)
 
 
Zachowania rozrodcze
 
Pary kopulują na trawach, roślinności szuwarowej, nadbrzeżnych krzewach. Zwykle w pobliżu wody.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To zdjęcie zrobił Piotr w pierwszym roku obserwacji nimf stawowych. Pięknie widać na nim jak samiec trzyma samicę przydatkami analnymi za przedplecze.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tę parkę tworzą dwa niebieskie osobniki (androchromatyczna samica). Piotr fotografował je w 2007 roku będąc w lecie z krótką wizytą u nas na działce. Objeździliśmy wówczas okolicę, a te nimfy stawowe spotkaliśmy nad stawami rybnymi koło Gołębiówki w powiecie kałuszyńskim.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta sama para oglądana z boku.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Galeria zdjęć
 
 
22 lipca 2012 r. w Katowicach nad stawem Grünfeld — młoda samica E. cyathigerum
(foto Krzysztof Przondziono)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Samica androchromatyczna. 18 sierpnia 2007 r. w Katowicach nad stawem Grünfeld.
(foto Krzysztof Przondziono)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samiec Enallagma cyathigerum — 2 lipca 2011 r. w Katowicach nad stawem Grünfeld.
(foto Krzysztof Przondziono)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Para — 29 maja 2011 r. w Katowicach nad stawem Grünfeld.
(foto Krzysztof Przondziono)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samiec Enallagma cyathigerum — 24 lipca 2013 r. na wysokim torfowisku Baligówka położonym na północ od Chochołowa.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Androchromatyczna samica — 29 sierpnia 2012 r. w Uhercach Mineralnych koło Leska.
(foto Andrzej Kucharski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.