Pałątka pospolita
Lestes sponsa


Rozmiary: Długość ciała Lestes sponsa wynosi do 39 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 46 mm
Czas występowania
imagines:
VI-X, w mojej okolicy (EM) koniec VI-IX
Obszar występowania: Lestes sponsa występują w całym kraju

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Larwa/wylinka
Galeria zdjęć

Zdjęcia: Piotr Mikołajczuk
Ewa Miłaczewska
Jarosław Wenta
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Lestes sponsa w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszar występowania

2 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
EM — Ewa Miłaczewska — Wola Polska i okolice, pow. Mińsk Mazowiecki
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
JW — Jarosław Wenta — Zakopane i okolice
 
 
Biotop
Pałątki pospolite Lestes sponsa występują w całej Polsce nad wszelkiego typu wodami stojącymi i jak wszystkie Lestidae lubią małe, płytkie zbiorniki wodne oraz płytkie zatoki większych jezior, żwirowni, torfianek. Nad tymi zbiornikami powinny znajdować się rośliny, w które pałątki mogłyby składać jaja, takie jak na przykład: wierzby, brzozy, sity, skrzypy wodne i błotne, których gałązki i pędy znajdują się bezpośrednio nad lustrem wody.
Często pałątki te współwystępują z podobnymi do nich i nawet tak, od tego podobieństwa, kiedyś nazywanymi, pałątkami niebieskookimi (podobnymi) Lestes dryas, od których jednak pojawiają się nieco później.
 
Na zdjęciu widać nasze oczko wodne na działce rekreacyjnej w powiecie Mińsk Mazowiecki, nad którym spotykam pięć gatunków pałątek. Wszystkie one znajdują tu doskonałe warunki do rozwoju larw wylęgających się wiosną z jaj złożonych latem w gałązki roślin rosnących nad samą wodą. Larwy rozwijają się błyskawicznie i na początku lata przechodzą przeobrażenie w imagines.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Torfisko to 11-hektarowe torfowisko niskie. Zbiornik ten znajduje się między wsiami Ludwinów i Mistów (powiat Mińsk Mazowiecki). Tu często spotykam różne pałątki, a wśród nich również L. sponsa.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Samiec
 
Ten samiec L. sponsa siedzi w typowej dla wszystkich pałątek pozycji. Skrzydła podczas spoczynku trzyma w pozycji „delta”, lekko rozchylone i skierowane do tyłu.
Niebieski kolor u pałątek spowodowany jest występowaniem warstwy woskowego, pudrowego nalotu, w rzeczywistości bezbarwnego, ale nabierającego niebieskiej barwy pod wpływem załamania i interferencji promieni świetlnych.
Wierzchnia strona tułowia i odwłoka zabarwiona jest na zielono i jest to zabarwienie strukturalne, co oznacza, że światło odbijane jest w mikroskopijnych strukturach ciała o kształcie wąskich listewek. Efektem jest metaliczny blask ubarwionych tak części ciała.
Na końcu odwłoka znajdują się narządy analne, służące do chwytania samicy podczas kopulacji i składania jaj. U Lestes sponsa są one czarne.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Tu jeszcze raz samiec L. sponsa w pozycji spoczynkowej, tym razem widoczny od strony grzbietowej. Widzimy niebieskie segmenty 1 i 2 oraz 9 i 10. Charakterystyczne są również ciemne jednobarwne pterostigmy.

Początkowo samotne jeszcze samce utrzymują niewielkie rewiry, ale odległość około 70 cm od kolegi z własnego gatunku jak i od kuzyna - Lestes dryas stanowi odległość bezpieczną, wystarczającą, aby nie przepędzały się nawzajem. Po zdobyciu samicy, podczas składania jaj, żadna odległość nie jest już istotna, co zostanie dalej pokazane.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Na tym zdjęciu widzimy narządy analne samca; wewnętrzne — proste, długie, ciemne; zewnętrzne — w kształcie cęgów z dużymi ząbkami od strony wewnętrznej.
Aby zobaczyć, czym różnią się od narządów innych pałątek zajrzyj na stronę Pałątka Lestes.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Na tym zdjęciu widzimy bok tułowia samca L. sponsa i pierwsze trzy segmenty odwłoka. Na tułowiu widzimy linię graniczną między częściami metalicznie zielonymi a pudrowo niebieskimi. Linia ta ma ledwie widoczny zaczątek ząbka. Pod spodem drugiego segmentu odwłoka możemy zaobserwować niewielkich rozmiarów wtórny aparat kopulacyjny

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samica
 
Samica Lestes sponsa od samca różni się całkowicie zielonym ubarwieniem. Wierzch jej ciała jest metalicznie ciemnozielony; zaś spód matowy, jasnozielony.
Ciemne ślady na pędzie skrzypu wodnego, powstały podczas składania jaj. Po sposobie nakłuwania roślin można poznać, jaka pałątka złożyła w nich jaja.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta samiczka sfotografowana została nad Toporowym Stawem Niżnim. Widać tu narządy rozrodcze samicy. Pokładełka Lestes sponsa nie wystają poza segment 10 odwłoka. Walwy są dwukolorowe.

(foto Jarosław Wenta)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze jedna samiczka znad Toporowego Stawu Niżnego sfotografowana 31 sierpnia 2007 roku.

(foto Jarosław Wenta)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
I następna samica, tym razem z Międzyrzeca Podlaskiego.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To też samica z Międzyrzeca Podlaskiego, sfotografowana na początku czerwca 2013 r. ma ubarwienie androchromatyczne. Spodnia strona tułowia jest, jak u samców, pokryta kuleczkami wosku, powodującymi niebieskie zabarwienie. Również oczy tej samicy są niebieskie, jak oczy samca.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta sama samica widoczna z góry.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Zachowania rozrodcze
 
Na zdjęciu obok widać, jak tandem pałątek pospolitych składa jaja. Samica wkłuwa je pod skórkę jakiejś drobnej nadwodnej roślinki. Jaja zimują w miejscu, gdzie zostały złożone i dopiero wczesną wiosną wylęgają się z nich nimfy, które spadają do wody i niemal natychmiast przemieniają się w larwy. Po kilku wylinkach, już tego samego roku latem wylatują imagines.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu tandem Lestes sponsa składa jaja wkłuwając je pod skórkę skrzypu bagiennego. Doskonale widoczne jest pokładełko i dwubarwne walwy.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jak blisko siebie dwa tandemy Lestes sponsa mogą składać jaja, pokazuje to zdjęcie. Każda z par ma wprawdzie swój pęd skrzypu, ale odległość między nimi nie przekracza centymetra. Proszę zauważyć, że samce mają złożone nad odwłokiem skrzydełka — dzieje się to z braku miejsca na ich wygodne ułożenie.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Larwa/wylinka
 
W maju 2010 roku Piotr złapał i sfotografował larwę, co do której długo nie był pewien czy jest to Lestes sponsa. Nie do końca ufał zabarwieniu skrzelotchawek. Jest to jednak larwa młoda o malutkich jeszcze zawiązkach skrzydeł.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To natomiast jest starszy osobnik o typowym zabarwieniu. Zdjęcie zrobione było w pierwszej dekadzie czerwca 2010 r. W obu przypadkach widzimy czarny sam koniec skrzelotchawek. Długość ciała larwy wynosi 16–22 mm, długość przydatków analnych: 9–10 mm.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
20 lipca 2007 roku Jarosław Wenta w Brzezinach nad Toporowym Stawem Niżnim sfotografował proces przeobrażenia Lestes sponsa. Cykl zdjęć rozpoczyna ta fotografia. Jest ona odwrócona o 90 stopni, aby można ją było maksymalnie powiększyć i porównać z larwą na zdjęciu powyżej.
Larwa wspięła się po źdźble trawy i właśnie przez pęknięcie oskórka na grzbiecie zaczęła wydostawać się głowa imago. Larwa ma charakterystyczne, okrągło zakończone skrzelotchawki z trzema ciemnymi pasami.

(foto Jarosław Wenta)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To jedno z ostatnich zdjęć procesu. Teneralna ważka obsycha siedząc tuż obok wylinki. Niżej — w galerii inne zdjęcia z tego przeobrażenia.

(foto Jarosław Wenta)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Galeria zdjęć
 
 
20 lipca 2007 r. — przeobrażenie Lestes sponsa w Brzezinach nad Toporowym Stawem Niżnim.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
20 lipca 2007 r. — po chwili...
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
20 lipca 2007 r. — pozostała już tylko wylinka.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
20 lipca 2007 r. — samica Lestes sponsa w Brzezinach nad Toporowym Stawem Niżnim.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
31 sierpnia 2007 r. — samica w Brzezinach nad Toporowym Stawem Niżnim.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
2 wrzesnia 2009 r. — samica podczas posiłku nad Toporowym Stawem Niżnim.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie wszystkich pałątek spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: PAŁĄTKA LESTES.