Ważki - Ważka płaskobrzucha, libellula depressa
Ważka płaskobrzucha
Libellula depressa


Rozmiary: Długość ciała Libellula depressa wynosi ok. 48 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 80 mm
Czas występowania
imagines:
V-VII
Obszar występowania: Libellula depressa to gatunek występujący w całej Polsce

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Larwa/wylinka
Galeria zdjęć

Zdjęcia: Leszek Bielecki
Paweł Buczyński
Jarosław Bury
Karol Frąckowiak
Elżbieta Kowalik-Szpiech
Andrzej Kucharski
Jakub Liberski
Karol Mackiewicz
Piotr Mikołajczuk
Ewa Miłaczewska
Paweł Niemiec
Krzysztof Pakuła
Katarzyna Przondziono
Krzysztof Przondziono
Peter Senn
Maria Wiszniowska
Jarosław Wenta
Antoni W. Wysowski
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Libellula depressa w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszar występowania
2 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
LB — Leszek Bielecki — Brzeg Dolny, woj. dolnośląskie
PBu — Paweł Buczyński — Nowy Staw koło Nasutowa, woj. lubelskie
JB — Jarosław Bury — Markowa, woj. podkarpackie
EKS — Elżbieta Kowalik-Szpiech — Skarżysko-Kamienna
AK — Andrzej Kucharski — Uherce Mineralne, pow. Lesko
JL — Jakub Liberski — Górny Śląsk
KM — Karol Mackiewicz — okolice Sejn na Suwalszczyźnie
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
EM — Ewa Miłaczewska — okolice Woli Polskiej, pow. Mińsk Mazowiecki
PN — Paweł Niemiec — Murcki, Katowice
KP — Krzysztof Pakuła — zachodni skraj Warszawy
KPrz — Katarzyna i Krzysztof Przondziono — Katowice
PS — Peter Senn — Gdynia
MWi — Maria Wiszniowska — Katowice
JW — Jarosław Wenta — Zakopane i okolice
AWW — Antoni W. Wysowski — Rutka_Tartak pow. suwalski
 
 
Biotop
Libellula depressa występuje nad wodami stojącymi. Jest gatunkiem zasiedlającym najchętniej wody niezarośnięte, świeże zbiorniki antropogeniczne: żwirownie, glinianki, młode stawy, oczka wodne, czasem wręcz większe kałuże. Gdy zbiorniki te zarastają ważki przenoszą się gdzie indziej.
 
 
Sztuczne, uszczelnione folią oczko wodne na działce rekreacyjnej (UTM EC49) położonej na gruntach wsi Wola Polska w pow. Mińsk Mazowiecki. Tu ważki płaskobrzuche pojawiły się wkrótce po jego wybudowaniu.
(foto Ewa Miłaczewska)
Stawy rybne nieopodal wsi Nowy Staw koło Nasutowa, na południowym skraju Kozłowieckiego Parku Krajobrazowego (UTM FB09) na Lubelszczyźnie.
(foto Paweł Buczyński)
 
 
Staw Górnik na katowickim Giszowcu (UTM CA66).
(foto Maria Wiszniowska)
Kozi Bród prawy dopływ Białej Przemszy przepływający przez Trzebinię i Jaworzno. W okolicy Jaworzna i Ciężkowic (UTM CA76), jest dogodne miejsce obserwacji wielu gatunków ważek.
(foto Jakub Liberski)
 
 
Staw Grünfeld w Katowicach (UTM CA56).
(foto Katarzyna Przondziono)
Stawy rybne w Uhercach Mineralnych (UTM FV07).
(foto Andrzej Kucharski)
 
 
Rów melioracyjny na mokrych łąkach w Klaudynie na zachodniej granicy Warszawy, na obrzeżu Puszczy Kampinoskiej. (UTM DC89).
(foto Krzysztof Pakuła)
Torfowisko Baligówka (UTM DV17) położone w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej, gdzie znajduje się największy w kraju kompleks torfowisk wysokich, jakie wykształciły się na głównym europejskim dziale wodnym.
(foto Jarosław Wenta)
 
 
Żwirownia w Międzyrzecu Podlaskim (UTM FC25).
(foto Piotr Mikołajczuk)
Staw koło kościoła na Wiczlinie w Gdyni (UTM CF34).
(foto Peter Senn)
 
 
Samiec
 
Niespodzianka — nieco przedwcześnie (bo za oknem zimno), w warunkach domowej hodowli u Piotra Mikołajczuka, 9 maja 2010 r. nastąpiło przeobrażenie Libellula depressa. Widzimy tu teneralnego samca, co łatwo poznać po narządach analnych. Z wyjątkiem zielonej (na tym etapie rozwoju) twarzy, całe ciało ważki jest w różnych odcieniach żółci.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
11 maja 2016 r. w Uhercach Mineralnych w woj. podkarpackim. Przeobrażający się samiec już po rozprostowaniu skrzydeł. Twarz już nie jest zielona. Odwłok ciągle jeszcze wygięty.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
11 maja 2016 r. w Uhercach Mineralnych w woj. podkarpackim — pochmurny dzień. Tym razem zdjęcie przedstawia samicę, ale wstawiam je tu, aby pokazać zmiany, które zachodzą podczas procesu przeobrażenia. Na tym etapie samiec i samica różnią się przede wszystkim narządami płciowymi, koloryt jest ten sam. Samica rozłożyła szkliste jeszcze skrzydła, teraz zacznie nabierać barw.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Młody samiec Libellula depressa sfotografowany 6 maja 2018 r. w Nowym Stawie koło Nasutowa, na południowym skraju Kozłowieckiego Parku Krajobrazowego, ok. 10 km na północ od Lublina. Jest ciągle żółty, podobny w ubarwieniu do samicy — co zobaczymy dalej. Narządy analne są charakterystyczne dla samców, w widoku z góry proste, równoległe i krótkie, jednak dłuższe niż u samic. Plamy na skrzydłach już są ciemne, ciemnieje tułów i odwłok. Na kolejnych zdjęciach będziemy mogli prześledzić proces zmian ubarwienia samca zachodzący z jego wiekiem.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Młody samiec Libellula depressa sfotografowany 5 czerwca 2010 r. na Podhalu. Kolory stają się coraz jaskrawsze...

(foto Jarosław Wenta)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Również młody samiec i też sfotografowany 5 czerwca 2010 r. ale na Górnym Śląsku nad Kozim Brodem.
Jest żółty, jednak inny od poprzednika. Z czasem pojawiły się na jego odwłoku bezbarwne woskowe kuleczki powodujące wrażenie niebieskiego nalotu (patrz Budowa ważki — zabarwienie), na tym zdjęciu widzimy wczesny etap takiej zmiany.

(foto Jakub Liberski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Przepiękny samiec Libellula depressa sfotografowany 6 maja 2018 r. w Nowym Stawie koło Nasutowa. Na odwłoku pojawia się coraz więcej wosku i wygląda on już jak przypudrowany niebieskim pudrem.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Samiec Libellula depressa sfotografowany przez Krzysztofa Pakułę 11 lipca 2010 r. w Klaudynie na zachodnim obrzeżu Warszawy i jednocześnie skraju Puszczy Kampinoskiej. Nie oznacza to oczywiście, że widoczne tu zmiany (w stosunku do pokazanych wcześniej zdjęć) zajęły aż miesiąc.
Odwłok pokrył się już niebieskim nalotem. Pierwszy i drugi jego segment jest jeszcze żółty, żółte są również górne powierzchnie tułowia.
Wszystkie cztery skrzydła mają dużych rozmiarów jasne membranule. Pterostigmy są czarne.

(foto Krzysztof Pakuła)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
W oczy rzuca się jaskrawoniebieski odwłok. Zakończony jest on małymi czarnymi narządami analnymi. Tułów Libellula depressa jest brązowy z jasnymi pasami na „plecach”. Na bokach odwłoka często widać, zwłaszcza u osobników młodych, szereg żółtych plamek. Z czasem i one pokrywają się nalotem woskowym.
Ważki te mimo swej niewielkiej długości 48 mm wydają się duże. Powoduje to masywny odwłok, proporcjonalnie szeroki tułów i duża głowa. Rozpiętość skrzydeł jest też spora, bo oczywiście powierzchnia skrzydeł musi być odpowiednia, aby unieść stosunkowo duży ciężar ważki. To najbardziej „atletycznie” zbudowana z naszych ważek.
Przylatujące nad wodę dojrzałe samce starają się zająć dobre miejsca do obserwowania terytorium. Najczęściej siadają nad wodą na wyniesionych roślinach, a nawet drzewach. Doskonale widzą stąd inne nadlatujące samce, na które reagują atakiem, lub nadlatujące samice, które natychmiast usiłują pochwycić.
Aby mieć taką ważkę cały dzień w dobrych warunkach zdjęciowych wystarczy dać jej dość wysoki patyczek wbity w ziemię nad stawkiem. Wystarczy przenosić go z miejsca na miejsce, gdy tylko słońce przestaje go dobrze oświetlać.


(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
W widoku z boku zaczyna być zrozumiała polska nazwa gatunkowa ważki — płaskobrzucha. W stosunku do szerokości odwłoka jego grubość jest naprawdę niewielka. Widzimy tu brązowe oczy i czoło na brązowej głowie oraz brązowy tułów z jasnymi pasami na stronie grzbietowej.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
9 czerwca 2007 r. w miejscowości Rutka-Tartak w pow. suwalskim. Z wiekiem samiec Libellula depressa ciemnieje, zanikają jasne pasy na tułowiu, kolor żółty zastąpiony zostaje brązem. Na odwłoku widzimy liczne zadrapania spowodowane odnóżami samic podczas godów. Występujące na bokach odwłoka żółte plamki zbrązowiały.

(foto Antoni W. Wysowski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Pod spodem drugiego segmentu odwłoka znajduje się charakterystyczny wtórny aparat kopulacyjny z dwoma kolcami.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Narządy analne samca.

(foto Paweł Buczyński)
 
 
Samica
 
W 2018 roku ważki wszędzie pojawiły się dużo wcześniej. Ta samica została sfotografowana 28 kwietnia w Uhercach Mineralnych.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta samica została sfotografowana 6 maja 2018 r. w Nowym Stawie koło Nasutowa na Lubelszczyźnie.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Piękna, złoto-żółta samica napotkana w Międzyrzecu Podlaskim. Ubarwiona tak jak młode samce, z wiekiem jednak nie nabiera niebieskiego koloru, bo wosk nie wydziela się na powierzchni jej odwłoka w wystarczającej ilości. No chyba, że jest to samica androchromatyczna, co zobaczymy dalej.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu wyżej pokazana samica z boku. Głowa, nogi i tułów tak samo zabarwione jak u samca. Żółty odwłok zakończony malutkimi narządami analnymi.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Wspaniałe zdjęcie Jarosława Wenty robione na torfowisku Baligówka na północ od Chochołowa. Bardzo wyraźnie widać jasne żyłki na tle ciemnych plam na skrzydłach, wszystkie pozostałe żyłki są czarne.

(foto Jarosław Wenta)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
6 czerwca 2018 r. nad stawem Górnik na katowickim Giszowcu. Na odwłoku tej dość młodej jeszcze samicy zaczyna się pojawiać woskowy puder.

(foto Maria Wiszniowska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
28 maja 2018 r. nad stawem Górnik na katowickim Giszowcu. Tu wyraźnie tego pudru przybywa.

(foto Maria Wiszniowska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
12 czerwca 2018 r.nad stawem Górnik na katowickim Giszowcu. Odwłok tej samicy stał się już niemal zupełnie niebieski, jak u samca. Nie jest to jednak proces starzenia, a raczej stopniowe wybarwianie samicy androchromatycznej, choć wszystkie stare samice L. depressa są „starymi pudernicami”.

(foto Maria Wiszniowska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
29 lipca 2017 roku nad rowem melioracyjnym w Posejnach koło Sejn (UTM FE59). To również samica androchromatyczna — cały jej odwłok pokrył niebieskawy puder — jak na odwłoku samca. Niżej zobaczymy jeszcze jedną taką samicę podczas składania jaj.

(foto Karol Mackiewicz)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To zdjęcie z 11 lipca 2006 roku. To stara samica, wyraźnie zbrązowiała i zszarzała. Kolory ważek zmieniają się przez całe ich życie. Tu nawet pasy występujące na wierzchniej stronie tułowia zupełnie zciemniały i prawie znikły. Nawet jasne żyłki na ciemnym tle plam na skrzydłach wtopiły się w tło. Mimo nieznacznego zapudrowania odwłoka jest to samica gynochromatyczna.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
23 czerwca 2011 r. w okolicach Skarżyska-Kamiennej — to też stara samica.

(foto Elżbieta Kowalik-Szpiech)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Zdjęcie zrobione 14 maja 2009 r. nad rowami okalającymi hałdę węglową KWK Murcki. Porównanie teneralnego samca (na dole zdjęcia) z teneralną samicą, która już zdołała, posuwając się w górę źdźbła, oddalić się od wylinki. Mimo młodego wieku wyraźne są róźnice świadczące o płci ważki.

(foto Paweł Niemiec)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Narządy analne młodej samicy sfotografowanej w Uhercach Mineralnych 28 kwietnia 2018 roku.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
I jeszcze samica L. depressa od spodu.

(foto Krzysztof Przondziono)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Zachowania rozrodcze
 
Ważkowate Libellulidae zrzucają jaja na wodę lub rośliny w niej zanurzone. Tu widzimy samicę ważki płaskobrzuchej Libellula depressa, która robi to sama, jednak samiec zwykle znajduje się gdzieś w pobliżu. Początkowo lata nad samicą, później siada na miejscu, z którego może ją dobrze widzieć. Po pewnym czasie samica siada na nadbrzeżnej roślinie i znowu zostaje pochwycona przez samca. Kopulacja powtarza się kilkakrotnie, odbywa się w powietrzu, i składanie jaj trwa dość długo.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Jeszcze jedna samica składająca jaja, sfotografowana przez Krzysztofa Pakułę 26 czerwca 2010 r.

(foto Krzysztof Pakuła)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Androchromatyczna, przypudrowana woskowym pudrem, jak samiec, samica składająca jaja, sfotografowana 28 lipca 2013 r., tym razem w Saksonii w Niemczech.

(foto Karol Frąckowiak)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

To montaż trzech kolejnych zdjęć wykonanych 18 czerwca 2018 r w Gdyni, w dzielnicy Wiczlino (UTM CF34). Widać na nim kolejne ruchy składającej jaja samicy Libellula depressa. Samica nadlatuje, następnie przypada odwłokiem do powierzchni wody w miejscu, gdzie tuż pod powierzchnią znajduje się jakaś roślina. W tym przypadku nie jest to korzystnie wybrane miejsce, bo w wodzie znajduje się chyba plastikowa torebka. Później ważka unosi się i znowu opada i tak dalej, aż do złożenia wszystkich jaj, lub ponownego pochwycenia jej przez samca.

(foto Peter Senn)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Larwa/wylinka
 
4 maja 2010 r. dostałam od Piotra Mikołajczuka list: „W końcu złapałem larwę L. depressa :) W płytkim, nowopowstałym zbiorniczku na torfowisku niskim. Zabrałem ją stamtąd i w najbliższy pogodny dzień będę pstrykał zdjęcia.”
Zrobił tej larwie kilka zdjęć w takich warunkach oświetleniowych, na jakie pozwalało zachmurzone niebo.

Widzimy tu masywny, szeroki odwłok, dużą głowę larwy i malutkie oczka. Larwy L. depressa mają długość 22–25 mm.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Wylinka Libellula depressa znaleziona 22 maja 2014 roku nad stawami rybnymi w Uhercach Mineralnych.
Cerci nie sięgają do połowy paraproktów. U Libellula quadrimaculata sięgają poza połowę paraproktów.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Kolce grzbietowe L. depressa występują na segmentach 3–8, rzadziej 3–7. Stoją dość płasko, ostatni leży i jest słabo wykształcony. Na tym zdjęciu widać kolce 5–8 segmentu, pozostałe zasłonięte są skrzydłami.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
W tym ujęciu również widać, jak płasko przy odwłoku znajdują się kolce grzbietowe. Widać tu też wszystkie kolce od segmentu trzeciego począwszy.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Głowa larwy jest duża, kanciasta z małymi oczkami, boczne krawędzie głowy lekko zbiegają się ku tyłowi.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Krawędzie głaszczków wargowych ząbkowane. Ząbki niesymetryczne, między nimi głębokie wcięcia — natomiast u L. quadrimaculata i L. fulva ząbki są symetryczne, a między nimi występują płytkie karby.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Galeria zdjęć
 
 
Samiec Libellula depressa z uszkodzonym podczas przeobrażenia skrzydłem. 6 czerwca 2010 r. Klaudyn, zachodnie obrzeże Warszawy
(foto Krzysztof Pakuła)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Ten sam samiec, co obok. To jedno z najpiękniejszych zdjęć ważek, jakie widziałam.
(foto Krzysztof Pakuła)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samiec Libellula depressa. Czerwiec 2005 r. nad ogrodowym stawikiem w Markowej, woj. podkarpackie. Idealne zdjęcie poglądowe.
(foto Jarosław Bury)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Terytorialny samiec Libellula depressa. Maj 2004 r. nad ogrodowym stawikiem w Brzegu Dolnym.
(foto Leszek Bielecki)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
11 lipca 2008 r. nad oczkiem wodnym. Wola Polska, pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Odpoczynek. 11 lipca 2006 r. Wola Polska, pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
14 maja 2009 r. nad rowami okalającymi hałdę węglową KWK Murcki. Samica obok wylinki.
(foto Paweł Niemiec)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
14 maja 2009 r. nad rowami okalającymi hałdę węglową KWK Murcki. Młoda samica przysiadła podczas dziewiczego lotu.
(foto Paweł Niemiec)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie ważek Libellula spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: WAŻKA LIBELLULA.