Ważka ruda
Libellula fulva


Rozmiary: Długość ciała Libellula fulva wynosi ok. 46 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 80 mm
Czas występowania
imagines:
V-VII
Obszar występowania: Libellula fulva to gatunek występujący głównie w północnej i wschodniej Polsce — patrz mapka
 
 

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Larwa/wylinka
Galeria zdjęć

Zdjęcia: Paweł Buczyński
Sylwia Dziadoń
Michał Kaczorowski
Krystyna Karpowicz
Andrzej Kucharski
Jakub Liberski
Janusz Mazur
Piotr Mikołajczuk
Marek Miłkowski
Michał Wolny
Łukasz Wójtowicz
Antoni W. Wysowski
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Libellula fulva w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszar powszechnego występowania
2 — obszar lokalnego i rzadkiego występowania
3 — obszar poza zasięgiem występowania
4 — punkt, w którym wykonano zdjęcia:
PBu — Paweł Buczyński — Zelwa na Suwalszczyźnie, Rosowo na Pomorzu Zachodnim, Nałęczów i Kolonia Brzeźno na Lubelszczyźnie
SD — Sylwia Dziadoń — okolice Koszalina
MK — Michał Kaczorowski — przyujściowe rozlewiska rzeki Rządzy koło Załubic Starych
KK — Krystyna Karpowicz — okolice Koszalina
AK — Andrzej Kucharski — okolice Sanoka w woj. podkarpackim
JL — Jakub Liberski — Kozi Bród między Jaworznem i Ciężkowicami
JM — Janusz Mazur — okolice Dobiegniewa, Pomorze Zachodnie
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
MM — Marek Miłkowski — okolice Kłodawy
MW — Michał Wolny — Staw Nowokuźnicki Nowa Kuźnia, gm. Prószków, woj. opolskie
ŁW — Łukasz Wójtowicz — Stręgielek woj. warmińsko-mazurskie
AWW — Antoni W. Wysowski — w powiecie suwalskim

Staw Nowokuźnicki w województwie opolskim (UTM YS00), gdzie w 2013 roku Michał Wolny i Piotr Zabłocki zarejestrowli młode Libellula fulva oraz ich wylinki, potok Kozi Bród między Jaworznem i Ciężkowicami (UTM CA76), gdzie składającą jaja samicę obserwował w 2017 roku Jakub Liberski, a przede wszystkim Sanisko Ług w Bykowcach koło Sanoka (UTM EV98) w województwie podkarpackim z napotkaną przez Andrzeja Kucharskiego w 2015 roku bardzo młodą samicą — to nowe stanowiska ważki rudej z potwierdzonym rozrodem. Obserwacje te stwarzają konieczność przesunięcia ku południowi granicy zasięgu występowania tej ważki w Polsce. Ponadto Bykowce leżą na obszarze Pogórza Bukowskiego na wysokości około 300 m n.p.m., a dotąd nie rejestrowano obecności tych ważek w górach i na pogórzach.
   
Biotop
Libellula fulva występuje głównie na pojezierzach Pomorskim, Mazurskim, Wielkopolskim i Łęczyńsko-Włodawskim, zwykle w nielicznych populacjach. Zasiedla wody stojące (jeziora, żwirownie) i wolnopłynące, często kanały, decydująca jest bogata i wysoka roślinność szuwarowa (trzciny, pałki), na której chętnie siadają terytorialne samce.
 
 
Rzeka Krąpiel w Rosowie (UTM WV12), gm. Dąbrowa w woj. zachodniopomorskim, w północnej części powiatu stargardzkiego.
(foto Paweł Buczyński)
Jezioro Słowin położone na północ od Dobiegniewa (UTM WU57) w woj. lubuskim.
(foto Janusz Mazur)
 
 
Jezioro Policko (UTM WA80) koło Koszalina.
(foto Sylwia Dziadoń)
Rzeka Trzebiocha, Grzybowski Młyn (Grzëbowsczi Młin) (UTM XV89), wieś na Pojezierzu Kaszubskim położona w woj. pomorskim, w pow. kościerskim, na północnych obrzeżach Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego
(foto Paweł Buczyński)
 
 
Rzeka Marycha w pobliżu wsi Zelwa (UTM FE58) i jeziora Zelwa (gm. Giby, pow. Sejny, woj. podlaskie).
(foto Paweł Buczyński)
Żwirownia w Międzyrzecu Podlaskim (UTM FC25). To właśnie tu wśród trzcin, pałek wąskolistnych i nadbrzeżnych krzewów udało się zobaczyć te ciekawe owady.
(foto Piotr Mikołajczuk)
 
 
Bagna śródpolne Kolonia Brzeźno (UTM FB87) koło Chełma Lubelskiego pow. chełmski, gm. Dorohusk.
(foto Paweł Buczyński)
Borysławice Zamkowe koło Kłodawy (UTM CC48), rzeka Rgilewka, prawy dopływ Warty we wschodniej części woj. wielkopolskiego.
(foto Marek Miłkowski)
 
 
Rozlewiska rzeki Rządzy na odcinku przy ujściu do Zalewu Zegrzyńskiego, koło Załubic Starych (UTM ED01).
(foto Michał Kaczorowski)
Mokre Łąki koło Truskawia (UTM DC89) w Puszczy Kampinoskiej.
(foto Paweł Buczyński)
 
 
Rezerwat przyrody Staw Nowokuźnicki, Nowa Kuźnia (UTM YS00), gm. Prószków, woj. opolskie.
(foto http.ochronaprzyrody.gdos.gov)
Bykowce koło Sanoka (UTM EV98) w województwie podkarpackim, zbiornik ten jest fragmentem starorzecza Sanu (tzw. Sanisko w Bykowcach — obszar Natura 2000)
(foto Andrzej Kucharski)
 
 
Samiec
 
To młody osobnik ważki rudej Libellula fulva — samiec, co łatwo poznać po obecności wtórnego aparatu kopulacyjnego na spodzie drugiego segmentu odwłoka. Wydaje się, że nie na darmo nazwano tę ważkę rudą. Rudy jest tułów i odwłok tego samca, który posiada biegnącą środkiem, czarną, ząbkowaną linię. Rude jest czoło i rude żyłki (subkostalna i część radialnych) skrzydeł. Oczy są dwubarwne — brązowo-szarozielone.
To pierwsze zdjęcie wykonane przez Piotra w maju 2007 roku w okolicach Międzyrzeca Podlaskiego nad ogromną żwirownią.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Bardzo młody samiec sfotografowany 24 maja 2015 roku nad rzeką Rgilewką w Borysławicach Zamkowych koło Kłodawy, woj. wielkopolskie. Samiec ma jeszcze szkliste skrzydła i bardzo jasne ubarwienie. Najpewniej jest to odpoczynek w locie dziewiczym.

(foto Marek Miłkowski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze jeden młodzik sfotografowany 21 maja 2013 roku nad Stawem Nowokuźnickim w woj. opolskim. 15 maja Koledzy Michał Wolny i Piotr Zabłocki znaleźli tam 2 larwy, a 21 maja 12 exuwiów i dwa osobniki teneralne. Wszystko to świadczy o zasiedleniu tego zbiornika.
Więcej informacji na blogu Z notatnika przyrodnika-muzealnika, a konkretnie tu — http://www.dzialprzyrody.blogspot.com/2014/02/wazka-ruda-libellula-fulva-drugie.html

(foto Michał Wolny)
 
To też młody samiec Libellula fulva — na jego odwłoku dopiero zaczyna pojawiać się woskowy nalot. Oczy stają się niebieskie i opalizujące. Na skrzydłach ciągle jeszcze występują żółte żyłki.
Zdjęcie wykonane zostało 9 czerwca 2007 r. w miejscowości Rutka-Tartak w powiecie suwalskim (UTM FF22).

(foto Antoni W. Wysowski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Zupełnie odmiennie wygląda dojrzały samiec ważki rudej. Zdjęcia tego samca pochodzą z 25 czerwca 2009 roku, z Międzyrzeca Podlaskiego.
Z jego młodocianych barw nie zostało ani śladu. Właściwie można pomylić go z samcem lecichy pospolitej Orthetrum cancellatum, od którego jest krótszy i bardziej pękaty.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jego ciało zciemniało, a odwłok pokrył się szaroniebieskawym woskowym nalotem.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Czoło samca zrobiło się zupełnie czarne, czarna linia wzdłuż odwłoka znikła, natomiast wyraźnie sczerniały ostatnie trzy jego segmenty, czarne są również nogi i narządy analne. Całe oczy ważki stały się szkliste i nabrały szaroniebieskiej barwy.
Na tym zdjęciu widać trójkątne zaciemnienia u nasady tylnych skrzydeł, charakterystyczne dla rodzaju Libellula, a nieobecne u rodzaju Orthetrum.
Zadrapania na środkowych segmentach odwłoka, zrobione odnóżami samicy, świadczą o tym, że samiec ten zdołał już zadbać o przedłużenie gatunku.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samica
 
To młoda samica Libellula fulva. Ma jaskrawopomarańczowy tułów i odwłok, wzdłuż którego biegnie czarna nieregularna, ząbkowana linia. Rude są oczy ważki i żyłki obu par skrzydeł — zwłaszcza w przedniej części. Stopy i golenie tej samicy są czarne, zaś uda — rude. Na końcach skrzydeł widzimy wyraźne zaciemnienia.
Zdjęcia młodych samic pochodzą z maja 2009 roku, zrobiono je w Międzyrzecu Podlaskim.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Widzimy tu charakterystyczne dla ważek Libellula w ogólności trójkątne zaciemnienia u nasady tylnych skrzydeł, a także charakterystyczne dla gatunku Libellula fulva zaciemnienia u nasady skrzydeł, biegnące w formie wąskiego paska między dwiema sąsiadującymi (radialnymi) żyłkami na obu parach skrzydeł. Obserwujemy również zaciemnienie na końcach skrzydeł, występujące przede wszystkim u samic. Znaczna ilość żyłek jest żółta, zwłaszcza w przedniej części skrzydeł (z wyjątkiem czarnej żyłki kostalnej), żółte żyłki występują też w pobliżu nasady, tam doskonale to widać — na tle ciemnych plam.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
2 czerwca 2015 r. Starorzecze Sanu w Bykowcach koło Sanoka. Bardzo młodziutka samica, na pewno tu przeobrażona — rzecz w tym, że stanowisko jest spory kawałek drogi na południe od dotychczas ustalonej granicy zasięgu występowania gatunku.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Odwłok samicy jest wyraźnie szerszy niż odwłok samca. Ta samica nie ma widocznych zaciemnień na końcach skrzydeł.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na tym zdjęciu widzimy dojrzałą samicę. Po jej jaskrawym, młodzieńczym ubarwieniu zostało jedynie wspomnienie. Również u samic z wiekiem zanika żółte zabarwienie żyłek w skrzydłach.
Zdjęcia tej i następnych dojrzałych samic Piotr zrobił w czerwcu 2008 roku w Międzyrzecu Podlaskim.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ciało ważki zbrązowiało. Na tym zdjęciu szczególnie wyraźnie widać zaciemnione końce skrzydeł. Żółte żyłki na skrzydłach z wiekiem ciemnieją.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To też dojrzała (zapewne jeszcze starsza) samica. Jej odwłok stał się szary, nieco podobny do woskowo-pudrowego odwłoka samca. Z wiekiem całe nogi tej samicy sczerniały, rude pozostały przy samym biodrze. Boki tułowia i czoło pozostały rude.
Na spodzie 8 segmentu odwłoka widać płytkę osłaniającą ujście narządów płciowych.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Oczy — podobnie, jak oczy dojrzałych samców — stały się szaroniebieskawe, jakby zrobione z mlecznego, opalizującego szkła. W odróżnieniu od samców, których czoła czernieją — czoła samic, nawet starych, pozostają rude.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta samica, to samica androchromatyczna. Na odwłoku ma wyraźny niebieski nalot, a jej czoło jest czarne dokładnie tak, jak czoła dojrzałych samców. Jest to forma bardzo rzadko spotykana. Zdjęcie zrobiono 12 lipca 2017 roku, podczas obozu harcerskiego koło wsi Stręgielek, nad jeziorem Stręgielek (UTM EF50) w woj. warmińsko-mazurskim. Ważka siedzi na lince odciągu namiotowego.

(foto Łukasz Wójtowicz)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Samica ta odpoczywa po składaniu jaj, które obserwowane było 11 czerwca 2017 roku nad potokiem Kozi Bród między Jaworznem a Ciężkowicami w woj. śląskim. Zdjęcia podczas składania jaj nie były udane, na szczęście samica przysiadła na chwilę, co pozwoliło autorowi jednoznacznie potwierdzić gatunek.

(foto Jakub Liberski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Zachowania rozrodcze
 
15 czerwca 2013 r. — nad jeziorem Policko koło Koszalina.
Zaciemnione końce skrzydeł mają obie ważki i młoda, jeszcze jasnoruda samica i doświadczony, z wyraźnymi zadrapaniami na odwłoku, samiec.

(foto Sylwia Dziadoń)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Rosowo na Pomorzu Zachodnim, 7 czerwca 2011 r., zdjęcie zrobione nad rzeką Krąpielą. Para in copula — zaciemnienia na skrzydłach występują również u obojga — u samicy są znacznie bardziej intensywne. Ta samica też jest młoda.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Kopulująca para Libellula fulva sfotografowana 14 czerwca 2005 r. w pobliżu miejscowości Słowin, nad jeziorem Słowin, w okolicach Dobiegniewa na Pomorzu Zachodnim.
Zaciemnienia na końcach skrzydeł samicy są ledwie widoczne.

(foto Janusz Mazur)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta siedząca na kwiatostanie żmijowca para Libellula fulva sfotografowana została 13 czerwca 2011 r. w miejscowości Filipów w powiecie suwalskim (UTM FF00).

(foto Antoni W. Wysowski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Larwa/wylinka
 
Larwa Libellula fulva sfotografowana w wodzie międzyrzeckiej żwirowni.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Wylinka znaleziona 1 czerwca 2007 r. przez Pawła Buczyńskiego koło wsi Zelwa, położonej pomiędzy rzeką Marychą, a brzegiem jeziora Zelwa na Suwalszczyźnie. Długość ciała: 20–23 mm.
Widać doskonale ostre, wygięte kolce grzbietowe, które są najdłuższe spośród występujących u wszystkich trzech naszych Libellula.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Wylinka Libellula fulva napotkana 21 maja 2013 roku nad Stawem Nowokuźnickim w woj. opolskim.

(foto Michał Wolny)
 
 
Galeria zdjęć
 
 
14 czerwca 2005 r. roku nad jeziorem Słowin na Pomorzu Zachodnim.
(foto Janusz Mazur)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
14 czerwca 2005 r. jezioro Słowin na Pomorzu Zachodnim. Samiec L. fulva.
(foto Janusz Mazur)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Zdjęcie samca Libellula fulva zrobione w okolicach jeziora Policko między Wyszeborzem a Maszkowem, na południowy wschód od Koszalina.
(foto Krystyna Karpowicz)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Młoda samica — 24 maja 2009 r. nad rzeką Rządzą w Załubicach Starych.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
24 maja 2009 r. Załubice. Ta sama młoda samica, co wyżej na dłoni autora zdjęcia. L. fulva.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
24 maja 2009 r. — jak obok.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Piotr patrzy na ważkę...
12 czerwca 2005 r. Dojrzała samica. Okolice Międzyrzeca Podlaskiego
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
...a ważka na niego.
12 czerwca 2005 r. Dojrzała samica. Okolice Międzyrzeca Podlaskiego
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Idealny portret samca Libellula fulva siedzącego na antenie samochodowej. Zdjęcie zrobione koło Nałęczowa (UTM EB88) na Lubelszczyźnie 9 lipca 2010 r. Uwagę zwracają niewielkie zaciemnienia na skrzydłach, które znacznie wyraźniejsze są u samic.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
19 czerwca 2011 r. Dojrzały samiec. Jezioro Debro (UTM WA80) koło Koszalina.
(foto Sylwia Dziadoń)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Dojrzały samiec Libellula fulva, 7 czerwca 2007 r. Rutka-Tartak pow. suwalski
(foto Antoni W. Wysowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
7 czerwca 2007 r. Dojrzała para, Rutka-Tartak pow. suwalski
(foto Antoni W. Wysowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
18 lipca 2010 r. Dojrzały, nieco już „zlatany” samiec. Wólka gm. Filipów, pow. suwalski.
(foto Antoni W. Wysowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
18 lipca 2010 r. — ten sam samiec co obok — na jego skrzydle ufnie usiadł samiec Enallagma cyathigerum.
(foto Antoni W. Wysowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie ważek Libellula spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: WAŻKA LIBELLULA.