Trzepla zielona
Ophiogomphus cecilia


Rozmiary: Długość ciała Ophiogomphus cecilia wynosi 50-60 mm
Rozpiętość skrzydeł wynosi dochodzi do 78 mm
Czas występowania
imagines:
VI-IX
Obszar występowania: Ophiogomphus cecilia to gatunek występujący w niżowej części Polski
Ochrona: Ważka w Polsce chroniona prawem.
 
 

   
NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Larwa/wylinka
Galeria zdjęć

Zdjęcia: Leszek Bielecki
Paweł Buczyński
Agnieszka Czarnocka
Karol Frąckowiak
Michał Kaczorowski
Szymon Kubik
Andrzej Kucharski
Jakub Liberski
Wiaczesław Michalczuk
Krzysztof Pakuła
Marcin Ściegienny
Grzegorz Tończyk
Jarosław Wenta
Daniel Zwierzyński
Przemysław Żurawlew
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Ophiogomphus cecilia w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszar występowania
2 — obszar poza zasięgiem występowania
3 — punkt, w którym wykonano zdjęcia:
LB — Leszek Bielecki — Brzeg Dolny
PBu — Paweł Buczyński — Wisła w Łomnej oraz Nasutów i Ewopole na Lubelszczyźnie
AC — Agnieszka Czarnocka — Młynarze pow. wyszkowski
BD — Bogusław Daraż — Brzeźno nad Nidą.
MK — Michał Kaczorowski — rzeka Świder koło Świdra i Emowa
SK — Szymon Kubik — Brynica koło Tarnowskich Gór
JL — Jakub Liberski — Kozi Bród w okolicy Jaworzna i Ciężkowic
WM — Wiaczesław Michalczuk — Wólka Nieliska na Lubelszczyźnie
KP — Krzysztof Pakuła — Klaudyn na zachodnim obrzeżu Warszawy
— Marcin Ściegienny — Łosień koło Kielc
GT — Grzegorz Tończyk — Ląd nad Wartą pow. słupecki
JW — Jarosław Wenta — Magura Wątkowska w Beskidzie Niskim
DZ — Daniel Zwierzyński — Bug w Mielniku
— Przemysław Żurawlew — powiat Pleszew
 
 
Biotop
Ophiogomphus cecilia występuje w dolinach rzek. Najczęściej są to większe i mniejsze rzeki nizinne. Można ją spotkać wśród krzaków rosnących nad ich brzegami. Polujące ważki można spotkać w dolinach rzecznych w lasach, z dala od wody. Jest to ważka dość pospolita, a mimo to chroniona.
 
 
Nad Wisłą w okolicy Łomnej, na północnym skraju Kampinoskiego Parku Narodowego widziano latające imagines O. cecilia i zbierano wylinki.
(foto Paweł Buczyński)
Podczas sympozjum w Lądzie w 2012 r. na nabrzeżnych krzewach nad Wartą zbierano wylinki trzepli zielonej.
(foto Grzegorz Tończyk)
 
 
Bug w okolicy Mielnika.
(foto Daniel Zwierzyński)
Ophiogomphus cecilia obserwowano nad rzeką Świder w pobliżu podwarszawskiej miejscowości Świder i przy ujściu rzeki Mieni do Świdra.
(foto Michał Kaczorowski)
 
 
O. cecilia przechodzą pełny rozwój nad Kozim Brodem na Górnym Śląsku.
(foto Jakub Liberski)
Rzeka Brynica koło miejscowości Brynica w pobliżu Tarnowskich Gór.
(foto Szymon Kubik)
 
 
Samiec
 
Samiec Ophiogomphus cecilia ma szeroko rozstawione zielone oczy, jak wszystkie gadziogłówkowate Gomphidae. Ciało tej ważki jest przede wszystkim jaskrawo zielone, zielone są oczy, czoło, tułów i znaczna część odwłoka. Dopiero bliższe oględziny pozwalają zarejestrować żółto-czarne wzory na jego tle. Fotografia wykonana została 8 czerwca 2016 roku w Nasutowie na północ od Lublina.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ten sam samiec z boku.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Zdjęcie tego samca zostało wykonane 1 sierpnia 2009 r. nad rzeką Świder. Widzimy, że plamki biegnące wzdłuż osi odwłoka, na jego górnej powierzchni, na czarnym tle — są zielone i zaokrąglone (na segmencie 1 i 2), a dalej żółte i szpiczasto zakończone. Plamki występujące na ostatnich segmentach, wyraźnie szerszych, są jaskrawożółte. Na tych ostatnich segmentach znajdują się też duże żółte plamy po bokach. Narządy analne samca też są żółte.

(foto Michał Kaczorowski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To zdjęcie zostało zrobione niedaleko miejscowości Łosień, nad rzeką Łosośną. Punkt, w którym zrobiono zdjęcie znajduje się ok. 25 km na zachód od Kielc.
Widzimy tu zieloną głowę ważki i jej zielono-czarny tułów ze skąpym, ale wyraźnie skontrastowanym rysunkiem szwów, żółte plamy na odwłoku i nogi o żółto-czarnych udach i goleniach.

(foto Marcin Ściegienny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Skrzydła są przezroczyste, bezbarwne, czarno użyłkowane. Jedynie żyłka kostalna jest jasna.
Tył głowy jest żółto-czarny. Oczy mają dokładnie ten sam zielony kolor, co tułów i czoło ważki. Podobny kolor mają wargi i żuwaczki.

(foto Marcin Ściegienny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Samiec Ophiogomphus cecilia sfotografowany 10 sierpnia 2009 r. na leśnej drodze koło Józefowa w powiecie pleszewskim. To, co mnie uderzyło w tym zdjęciu, to głowa ważki składająca się właściwie z zielonych oczu i potężnego aparatu gębowego. Widać wyraźnie, że jest to drapieżnik posługujący się podczas polowań wzrokiem.
Uniesione do góry skrzydła odsłaniają zielone boki tułowia, ten osobnik ma czarny szew na śródtułowiu rozdzielony na dwie części. Wystarczy porónać ze zdjęciem powyżej — jest to jedyny taki przykład wśród zdjęć na tej stronie.
Pod spodem drugiego segmentu odwłoka znajduje się spory wtórny aparat kopulacyjny. Nogi tej ważki mają żółto-czarne uda, czarne golenie i stopy. Skrzydła mają trójkąt analny i są za nim zakończone niewielkim szpicem.

(foto Przemysław Żurawlew)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Zbliżenie na wtórny aparat kopulacyjny — fragment zdjęcia zamieszczonego powyżej.

(foto Przemysław Żurawlew)
 
Zbliżenie na narządy analne samca Ophiogomphus cecilia. Są one krótkie i jasnożółte, zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrzne.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samica
 
Czerwiec 2011 r. w Klaudynie, na zachodnim obrzeżu Warszawy, na skraju Puszczy Kampinoskiej. Młoda w pełni wybarwiona samica.
(foto Krzysztof Pakuła)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Czerwiec 2011 r. w Klaudynie, na zachodnim obrzeżu Warszawy, na skraju Puszczy Kampinoskiej. Ta sama samica co wyżej.
(foto Krzysztof Pakuła)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
17 sierpnia 2016 r. — Ewopole nad Kanałem Wieprz–Krzna na Lubelszczyźnie (UTM FB46).
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Żółty wzór na 3 segmencie odwłoka ma okrągłe zakończenie, takie samo jak zielony na segmencie 2 i taki, jak na zdjęciu obok. U samców, wzór na 3 segmencie zakończony jest szpicem.
Jest tu też widoczna cecha występująca wyłącznie u samic tego gatunku — są to niewielkie „rożki” występujące na potylicy. Ich obecność ułatwia samcowi chwyt narządami analnymi podczas kopulacji.
Skrzydła samicy są zaokrąglone w strefie analnej.
Zdjecie wykonano 23 czerwca 2010 r.

(foto Jakub Liberski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na tym doskonałym zdjęciu znacznie lepiej widać owe „rożki” i trzeba przyznać, że są one całkiem spore. Zdjęcie zrobione zostało w czerwcu 2011 r. w Klaudynie, na zachodnim obrzeżu Warszawy, na skraju Puszczy Kampinoskiej.

(foto Krzysztof Pakuła)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Zupełnie inaczej niż u samca wyglądają narządy analne samicy. Są żółte, krótkie, rozchylone na boki.

(foto Michał Kaczorowski)
 
 
Zachowania rozrodcze
 
26 sierpnia 2015 roku w Falkenau, Ortsteil Flöha, w Saksonii nad rzeką Flöha — samica Ophiogomphus cecilia kończąca składanie jaj.

(foto Karol Frąckowiak)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Larwa/wylinka
 
Wylinka Ophiogomphus cecilia znaleziona 23 czerwca 2010 r. na Kozim Brodzie.
Larwy preferują dno piaszczyste lub żwirowe, unikając dna mulistego. Rozwój larwalny trwa dwa-trzy lata. Przeobrażenie następuje w okreie od końca maja do pierwszych dni lipca.

(foto Jakub Liberski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To początek procesu przeobrażenia, 23 czerwca 2010 r. Przez pęknięcie na grzbiecie zaczął wysuwać się tułów imago, głowa jeszcze tkwi w oskórku larwy. Interesujące wydało mi się to, że już na tym etapie ważka zaczęła się wybarwiać, co jest zjawiskiem nietypowym. Kuba Liberski odpowiedział mi, że ważka była martwa — z nieznanych mu przyczyn nie wydostała się z wylinki.

(foto Jakub Liberski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ten teneralny samiec siedzi już na wylince. Zdjęcie zrobione zostało 23 czerwca 2010 r. Do czasu pierwszego lotu upłynie jeszcze sporo czasu. Jest jeszcze niewybarwiony, proszę porównać ze zdjęciem wyżej.

(foto Jakub Liberski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Wylinka Ophiogomphus cecilia znaleziona 28 czerwca 2014 roku koło miejscowości Brzeźno nad Nidą, w woj. świętokrzyskim (UTM DB51) przez Bogusława Daraża.
Wszystkie znalezione wylinki są silnie pokryte osadem dennym, przez co trudno im zrobić idealne zdjęcia. Wylinka, a więc i larwa w ostatnim stadium rozwoju ma do 29–32 mm długości. Kolce boczne występują na na segmentach 7–9.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta sama wylinka widziana od strony brzusznej.
Maksymalna szerokość odwłoka wynosi 10 mm.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na odwłoku larwy widzimy wyraźne kolce grzbietowe na segmentach 2–9. Kolce grzbietowe są stojące (nie kładą się na błony międzysegmentalne), są obłe — nie są ostro zakończone, co widać zwłaszcza na powiększonym fragmencie.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Trzeci człon czułka jest regularnie spłaszczony, bez pogrubionych krawędzi.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Bródka jest krótka i szeroka.

(foto Andrzej Kucharski)
 
 
Galeria zdjęć
 
 
29 maja 2011 r., okolice wsi Młynarze nad Bugiem w powiecie wyszkowskim. Młoda, niezupełnie wybarwiona samica.
(foto Agnieszka Czarnocka)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
29 maja 2011 r., ta sama samica, co obok.
(foto Agnieszka Czarnocka)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
29 maja 2011 r., ta sama samica.
(foto Agnieszka Czarnocka)
29 maja 2011 r., ta sama samica.
(foto Agnieszka Czarnocka)
 
 
Głowa samicy. Zdjęcie zrobione zostało 8 sierpnia 2006 r. w Wólce Nieliskiej, w gminie Nielisz.
(foto Wiaczesław Michalczuk)
21 sierpnia 2011 r., samiec w miejscowości Brynica nad rzeką Brynicą — w pobliżu Tarnowskich Gór, w województwie śląskim.
(foto Szymon Kubik)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
26 sierpnia 2015 roku w Saksonii — samica Ophiogomphus cecilia.
(foto Karol Frąckowiak)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
26 sierpnia 2015 roku w Saksonii — ta sama samica o nieco wyblakłych już barwach.
(foto Karol Frąckowiak)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samiec Ophiogomphus cecilia sfotografowany 24 lipca 2004 roku w okolicy Brzegu Dolnego.
(foto Leszek Bielecki)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Samiec O. cecilia — Magura Wątkowska w Beskidzie Niskim, 17 lipca 2013 r. — jedno z najwyżej położonych stanowisk.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie Gomphidae można obejrzeć na stronie: GADZIOGŁÓWKOWATE GOMPHIDAE.