Miedziopierś górska
Somatochlora alpestris


Rozmiary: Długość ciała Somatochlora alpestris wynosi 45-50 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 66 mm
Czas występowania
imagines:
Połowa VI-początek IX
Obszar występowania: Somatochlora alpestris to gatunek radki, stwierdzony w Polsce na około 30 stanowiskach w Sudetach i Karpatach.
Ochrona: Somatochlora alpestris jest gatunkiem chronionym w Polsce prawem, a ponadto znajdującym się na Czerwonej Liście jako gatunek niskiego ryzyka (NT — Near Threatened) — jednak bliski zagrożenia, a w Czerwonej Księdze jako gatunek bardzo wysokiego ryzyka (EN — Endangered).
 
 

   
NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica

Zdjęcia: Jakub Liberski
Michał Wolny
Piotr Zabłocki
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Somatochlora alpestris w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszary i stanowiska współczesne

2 — stanowiska historyczne

3 — obszar poza zasięgiem występowania

4 — punkt, w którym wykonano zdjęcia:
JL — Jakub Liberski — Równia pod Śnieżką, Karkonoski Park Narodowy
MW — Michał Wolny — Równia pod Śnieżką, Karkonoski Park Narodowy
PZ — Piotr Zabłocki — Równia pod Śnieżką, Karkonoski Park Narodowy
 
 
Biotop
Somatochlora alpestris występuje na górskich torfowiskach wysokich w drobnych kałużach sfagnowych (0,5-2 m2), niekiedy większych, o charakterze młak, rzadziej w małych stawkach o brzegach porośniętych przez mchy z rodzaju Sphagnum i turzycę bagienną Carex limosa. W zasadzie występuje powyżej 1000 m n.p.m., jednak w Sudetach, przy wyraźnie obniżonych piętrach roślinności i większym niż w Tatrach zatorfieniu, już od 820 m — w Górach Izerskich (Mielewczyk S., mat. niepubl.) i jeszcze niżej — na wysokości 750-760 m — w Górach Bystrzyckich (Mielewczyk, 1969), najniżej zaś na torfowisku koło Czarnego Dunajca — 600 m (Fudakowski, 1932). Maksymalny zasięg tej ważki w polskich Tatrach (rozwój larw) wynosi około 1670 m (Mielewczyk S., mat. niepubl.), w Sudetach (Karkonosze) nieco ponad 1400 m (Mielewczyk, 1969) — patrz Czerwona Księga Zwierząt — Bezkręgowce.

Ochrona Somatochlora alpestris polega przede wszystkim na dbałości o zasiedlane przez nią torfowiska.
 
Grupa Kolegów ze Śląska — Piotr Cuber, Alicja Miszta, Jakub Liberski, Michał Wolny i Piotr Zabłocki otrzymali licencję na badania terenowe nad ważkami w Karkonoskim Parku Narodowym w sierpniu 2011 roku. Już 2 i 3 sierpnia znaleźli się na obszarze ścisłego rezerwatu na Równi pod Śnieżką, gdzie mogli obserwować dwa bardzo rzadkie gatunki — żagnicę północną Aeshna caerulea, która obecnie ma tu jedyne stanowisko w Polsce oraz współwystępującą z nią na tym stanowisku miedziopierś górską Somatochlora alpestris. Dzięki nim mogę zaprezentować oba te gatunki na stronie www.wazki.pl. Wykonane przez nich zdjęcia nie mają sobie równych wśród dotychczas dostępnych w kraju.
 
 
2 sierpnia 2011 r. Równia pod Śnieżką. Na Równi (1350–1450 m n.p.m.) występuje torfowisko wysokie ze sfagnowcami i turzycami bagiennymi Carex limosa.
(foto Piotr Zabłocki)
Znajduje się tu kilkadzięsiąt zbiorniczków (pow. od 1 do kilkunastu m2) zasilanych głównie wodą roztopową.
(foto Jakub Liberski)
 
 
S. alpestris wybiera głównie małe oczka ze sfagnowcami.
(foto Jakub Liberski)
Ważki te lubią płytkie, niezacienione, szybko nagrzewajace się zbiorniczki w chłodnych, górskich okolicach.
(foto Piotr Zabłocki)
 
 
Samiec
 
2 sierpnia 2011 roku — samiec Somatochlora alpestris siedzący na gałązce kosodrzewiny. Jest on ciemny, niewielki, ma „smukłą talię” na ciemnym odwłoku.

(foto Michał Wolny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Oczy tej ważki nie są zielone, jak u innych miedziopiersi. Mają barwę niebieskozieloną.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Z boku widzimy metalicznie połyskujący, zielony tułów i czarny niemal matowy odwłok, na którym występują dwa białe pierścienie na tylnych brzegach drugiego i trzeciego segmentu. Pierścienie te nie domykają się na grzbietowej stronie — co widać na zdjęciu powyżej.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Widziane z boku górne narządy analne są zdecydowanie „podkręcone” do góry. Dolne narządy mają 2/3 długości górnych.

(foto Michał Wolny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Z góry narządy samca mają kształt kanciastych cęgów, ten kształt jest ważną, kluczową cechą charakterystyczną gatunku.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samica
 
Samica jest tak samo ubarwiona, ma taki sam kolor oczu i takie same białe pierścienie na 2 i 3 segmencie odwłoka, jak samiec. Odwłok jej jest nieco grubszy niż u samca i nieprzewężony na 3 segmencie.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Z boku widzimy na trzecim segmencie odwłoka białe plamy znajdujace sie po stronie brzusznej. Metaliczna zieleń tułowia wyrażnie różni się od niebieskiej zieleni oczu.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze jedno, niemal identyczne zdjęcie z większą ilością jajeczek gromadzących się na spodzie odwłoka..

(foto Michał Wolny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu zbliżenie na koniec odwłoka, narządy analne samicy i odchylone pokładełko z składanymi właśnie jajami.

(foto Michał Wolny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Narządy analne samicy z góry. Są wąskie, proste, skierowane ku sobie. Pomiędzy 8 a 9 segmentem odwłoka występuje wyraźne przewężenie.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Głowa samicy — nie różni się niczym od głowy samca — ma ciemne czoło z umieszczonymi po jego bokach niewielkimi, żółtymi plamkami. Plamki te nie łącza się ze sobą jak u S. metallica, czy S. arctica; nie są też tak duże, jak u S. flavomaculata.

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze jedno „zdjęcie paszportowe” z dobrze widocznym kształtem żółtych plamek na bokach czoła.

(foto Michał Wolny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Inną cechą charakterystyczną dla gatunku jest występowanie pomiędzy nasadą przedniego skrzydła, a trójkątem środkowym, dwóch żyłek poprzecznych (3 pólek). Inne miedziopiersi mają tam jedną żyłkę poprzeczną (2 pólka).

(foto Piotr Zabłocki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie wszystkich Somatochlora spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: MIEDZIOPIERŚ SOMATOCHLORA.