GDYNIA

Gdynia Chwarzno — zbiornik retencyjny na osiedlu Sokółka





Osiedle Sokółka (UTM CF34) — Zbiornik, nad którym prowadzono obserwacje (oznaczony na mapce literą A) powstał ok. 2002 r. i leży w naturalnej niecce pomiędzy budynkami dwóch części osiedla Sokółka w Gdyni-Chwarznie. Pomyślano go jako suchy zbiornik przyjmujący nadmiar wody opadowej z sąsiadującego z nim okrągłego zbiornika (oznaczonego na mapce literą B), powstałego z dawnego oczka śródpolnego. Pierwotnie w miejscu przeznaczonym na zbiornik A urządzono plac zabaw dla dzieci. Lecz w wyniku stopniowego zamulania się dna zbiornika, coraz częściej stała w nim woda, czyniąc plac zabaw w zasadzie bezużytecznym, i huśtawki, karuzele itp. przeniesiono w inne miejsce. W późniejszym okresie posadzono w nim rośliny szuwarowe. W lutym 2011 r. obfite opady deszczu spowodowały lokalne podtopienia. Po tym wydarzeniu zamontowano rurę odpływową na końcu zbiornika od strony lasu i odtąd po obfitych opadach nadmiar wody spływa do lasu. Przy maksymalnym wypełnieniu zbiornika głębokość nie przekracza 70-80 cm. Obecnie porośnięty jest dość gęsto trzciną i pałką szeroko- i wąskolistną oraz kilkoma innymi gatunkami roślin szuwarowych, brak natomiast roślin zanurzonych i z liśćmi pływającymi. W wiosennych/letnich okresach suszy trwających dłużej niż 4-6 tygodni, zbiornik może całkowicie wyschnąć.

Kijanki płazów, coraz intensywniej wykorzystujących go do składania skrzeku, mogą tu wpaść w pułapkę ekologiczną. Bywało, np. w 2018 r., że złożony skrzek i kijanki ginęły z braku wody. Nie wiadomo jednak w jakim stopniu brak wody na tym stanowisku oddziałuje na larwy ważek. Tyle można powiedzieć, że w roku 2019 zbiornik był suchy od połowy kwietnia do połowy maja (mało deszczu jesienią 2018 i mało śnieżna zima) i znalazłem tylko wylinki ważek różnoskrzydłych, przeważnie szablaków. Larwy z jaj składanych latem 2018 r., np. przez nimfy stawowe, najwidoczniej nie przetrwały, bo ani nie znalazłem wylinek, ani nie widziałem żadnego osobnika teneralnego tego gatunku. To samo dotyczy żagnicy wielkiej. Zbiornik jest również „domem” dla ryb (wpuszczono karasie) i kaczek krzyżówek.

W roku 2018, zaczynając od połowy lipca badałem zbiornik pod kątem występowania ważek mniej więcej raz na tydzień (od maja, bo wcześniej był wyschnięty). W 2019 roku monitorowałem go prawie codziennie od 1 czerwca (niemal cały maj był zimny) do początku października. Do zbiornika B rzadko zaglądają ważki, praktycznie brak tam bowiem roślin wodnych. Podobnie ma się sytuacja z pobliskim zbiornikiem C, także na tym osiedlu. Ten stosunkowo nowy zbiornik został też zaprojektowany jako retencyjny. Jeśli chodzi o ważki, mało ich jest tam z powodu niestabilnego poziomu wody. Dopóki woda nie jest zbyt głęboka i roślinność wodna może rozwijać się, pojawiają się ważki, nawet składają w nim jajka. Ale po ulewnych deszczach, poziom wody może wzrosnąć gwałtownie nawet o ponad metr, zalewając wszystko.

POWRÓT
Ważki Gdyni

Zdjęcia: Peter Senn
Google Earth
Badania terenowe: Peter Senn
Tekst: Peter Senn
© Ewa Miłaczewska

 
 
 
Plan osiedla Sokółka w Gdyni-Chwarznie (UTM: CF34). A — opisany tu zbiornik retencyjny okresowo wysychający; B — okrągły zbiornik retencyjny (dawne oczko śródpolne), do tej pory nigdy nie wysechł; C — głęboki zbiornik retencyjny.
(http://maps.geoportal.gov.pl)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Widok osiedla Sokółka w Gdyni-Chwarznie (UTM:CF34) na zdjęciu satelitarnym z maja 2018 r.
(Google Earth)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

 
Zbiornik 5-go lutego 2011 r., kiedy ulewny deszcz spadł na jeszcze zamarznięty zbiornik, powodując podtopienia w najbliższej okolicy.
(foto Peter Senn)
Zbiornik 3-go maja 2018 r., kiedy jeszcze stało w nim trochę wody. Tydzień później nie było w ogóle wody.
(foto Peter Senn)

 
Tak wyglądał zbiornik 16 lipca 2018 r., po pierwszym obfitym deszczu po 2,5 miesięca suszy. W międzyczasie roślinność ruderalna zdążyła się rozwinąć.
(foto Peter Senn)
Dwa dni później, 18 lipca 2018 r., zbiornik był już pełny po dalszych obfitych opadach.
(foto Peter Senn)

 
Zbiornik 23 czerwca 2019 r. Pomimo upałów, deszcze były na tyle obfite, że zbiornik nie wysechł.
(foto Peter Senn)
Zbiornik 15 września 2019 r.
(foto Peter Senn)
 
 
Ważki zarejestrowane nad zbiornikiem retencyjnym na osiedlu Sokółka w Gdyni-Chwarzno
(34 gatunki)
Kliknięcie w nazwę ważki powoduje przejście do strony poświęconej danemu gatunkowi
 
Zygoptera

Świtezianka błyszcząca Calopteryx splendens
Świtezianka dziewica Calopteryx virgo
Pałątka pospolita Lestes sponsa
Pałątka niebieskooka Lestes dryas
Pałątka zielona Lestes viridis
Straszka pospolita Sympecma fusca
Tężnica wytworna Ischnura elegans
Tężnica mała Ischnura pumilio
Nimfa stawowa Enallagma cyathigerum
Łątka wczesna Coenagrion pulchellum
Łątka dzieweczka Coenagrion puella
Łątka halabardówka Coenagrion hastulatum
Łunica czerwona Pyrrhosoma nymphula
Anisoptera

Żagnica jesienna Aeshna mixta
Żagnica wielka Aeshna grandis
Żagnica sina Aeshna cyanea
Żagnica torfowa Aeshna juncea
Husarz wędrowny Anax ephippigerważka południowa
Husarz władca Anax imperator
Husarz ciemny Anax parthenope
Żagniczka wiosenna Brachytron pratense
Szklarka zielona Cordulia aenea
Miedziopierś metaliczna Somatochlora metallica
Ważka czteroplama Libellula quadrimaculata
Ważka płaskobrzucha Libellula depressa
Lecicha pospolita Orthetrum cancellatum
Zalotka większa Leucorrhinia pectoralisgatunek chroniony
Szablak czarny Sympetrum danae
Szablak przepasany Sympetrum pedemontanum
Szablak krwisty Sympetrum sanguineum
Szablak żółty Sympetrum flaveolum
Szablak wędrowny Sympetrum fonscolombiiważka południowa
Szablak późny Sympetrum striolatum
Szablak zwyczajny Sympetrum vulgatum

 
Obserwacje

Świtezianka błyszcząca
Calopteryx splendens
5 obserwacji, 14 VI – 18 VIII 2019. Pojedyncze osobniki, zarówno samce, jak i samice. Raz widziałem parę, z zachowaniem terytorialnym samca.
 
Świtezianka dziewica
Calopteryx virgo
1 obserwacja, 6 VIII 2019. Pojedynczy samiec.
 
Pałątka pospolita
Lestes sponsa
51 obserwacji, 1-27 VIII 2018, 18 VII – 22 IX 2019. Najczęściej jeden lub kilka terytorialnych samców, czasem pojedyncze samice, kilka obserwacji tandemów i jeden raz znoszenie jajek.
 
Pałątka niebieskooka
Lestes dryas
1 obserwacja, 3 VII 2019. Pojedyncza samica.
 
Pałątka zielona
Lestes viridis
19 obserwacji, 17 VIII – 2 IX 2018, 15 VIII – 22 X 2019. Najczęściej pojedyncze terytorialne samce, trzykrotnie tandemy i kopulacje.
 
Straszka pospolita
Sympecma fusca
1 obserwacja, 3 VI 2019. Pojedynczy samiec.
 
Tężnica wytworna
Ischnura elegans
3 obserwacje, 5 VI, 19 VII i 9 VIII 2019. Każdorazowo pojedynczy samiec.
 
Tężnica mała
Ischnura pumilio
18 obserwacji, 4 VIII – 25 VIII 2019, prawie codziennie. Przeważnie 2-3 młode lecz przebarwiające się samce, wykazujące zachowanie terytorialne. Jedna młoda samica (pomarańczowa – f. aurantiaca), i jedna już dojrzała, wybarwiona samica znosząca jajka.
 
Nimfa stawowa
Enallagma cyathigerum
47 obserwacji, 31 VII – 10 VIII 2018, 13 VII – 15 IX 2019. Najczęściej terytorialne samce (w szczytowym okresie liczebność dochodziła do kilkunastu osobników), rzadko widziałem samice, i tym bardziej tandemy, kopulacje lub znoszenie jajek. W sezonie 2019 nie widziałem żadnych wylinek lub osobników teneralnych, pomimo, że w 2018 gatunek ten składał jajka. W 2019 nimfy stawowe okupowały inną część zbiorniku, z otwartą wodą bez roślin szuwarowych. Obszar zajmowany w 2018 dość mocno zarósł w następnym roku, i nie widziałem tam nimf stawowych, zatem w roku 2019 zbiornik prawdopodobnie został ponownie skolonizowany.
 
Łątka wczesna
Coenagrion pulchellum
2 obserwacje, 8 i 23 VI 2019, pojedyncze samce.
 
Łątka dzieweczka
Coenagrion puella
53 obserwacje, 16 – 28 VII 2018, 1 VI – 15 VIII 2019. Najpospolitsza ważka z podrzędu Zygoptera. Do kilkudziesięciu samców i kilkunastu samic. Zachowanie terytorialne samców przez cały okres obserwacji, natomiast zachowanie rozrodcze (tandemy, kopulacje, znoszenie jajek) skupiało się w czerwcu i lipcu, tylko wyjątkowo w sierpniu. Żadna obserwacja nie obejmuje osobnika teneralnego lub nawet młodocianego, nie wybarwionego.
 
Łątka halabardówka
Coenagrion hastulatum
1 obserwacja, 8 VI 2019, samiec.
 
Łunica czerwona
Pyrrhosoma nymphula
7 obserwacji, 5 – 22 VI 2019. Najczęściej pojedyncze samce; raz zaobserwowałem tandem z kopulacją i znoszeniem jajek.
 
Żagnica jesienna
Aeshna mixta
10 obserwacji, 17 VIII 2018, 28 VII – 29 IX 2019. Przeważnie pojedyncze terytorialne samce. Gatunek autochtoniczny — jedna wylinka i osobnik (samica) teneralny.
 
Żagnica wielka
Aeshna grandis
12 obserwacji, 28 VII – 26 VIII 2018 oraz 4 VIII – 22 IX 2019. Najczęściej pojedyncze samce wykazujące zachowanie terytorialne, ale jeden raz (2018 r.) samica znosząca jajek.
 
Żagnica sina
Aeshna cyanea
72 obserwacje, 16 VII – 12 X 2018, 15 VII – 25 X 2019. Najczęściej jeden lub kilka terytorialnych samców. W sezonie 2019 raz widziałem tandem z kopulacją i trzykrotnie samice znoszące jajka.
 
Żagnica torfowa
Aeshna juncea
1 obserwacja, 24 IX 2019. Dorosły samiec.
 
Husarz wędrowny
Anax ephippiger
1 obserwacja, 6 IX 2019. Młoda, niewybarwiona samica, II-go pokolenia, latała nad ugorem przy końcu zbiornika. Przeobrażenie prawdopodobnie odbyło się niezbyt daleko stąd.
 
Husarz władca
Anax imperator
29 obserwacji, 11 VI – 7 VIII 2019. Najczęściej 1-2 samce wykazujące zachowanie terytorialne, lecz także kilkanaście razy stwierdziłem obecność samicy, zawsze znoszącej jajka.
 
Husarz ciemny
Anax parthenope
1 obserwacja, 19 VIII 2019. Jeden samiec, latał nad ugorem za końcem zbiornika przez kilka minut, potem odleciał.
 
Żagniczka wiosenna
Brachytron pratense
3 obserwacje, 2 VI – 5 VI 2019. Dwa razy patrolujące samce, jeden raz samica znosząca jajka.
 
Szklarka zielona
Cordulia aenea
1 obserwacja jednego osobnika, 2 VI 2019.
 
Miedziopierś metaliczna
Somatochlora metallica
20 obserwacji, 18 VII 2018, 18 VI – 30 VIII 2019. Prawie zawsze pojedyncze terytorialne samce, ale jeden raz samica znosząca jajka.
 
Ważka czteroplama
Libellula quadrimaculata
16 obserwacji, 2 VI – 15 VII 2019. Najliczniejszy gatunek z Anisoptera. Obserwowałem za każdym razem sporo patrolujących samców, a także tandemy (3 x), kopulację (1 x) i znoszenie jajek (3 x). Jeden osobnik f. praenubila.
 
Ważka płaskobrzucha
Libellula depressa
9 obserwacji, 19 VII 2018 (samica znosząca jajek), 3 – 30 VI 2019, zazwyczaj pojedyncze terytorialne samce, jeden raz pojawiła się samica.
 
Lecicha pospolita
Orthetrum cancellatum
3 obserwacje, 7 – 22 VI 2019. Młody (niewybarwiony) samiec (2 x), dojrzała samica (1 x).
 
Zalotka większa
Leucorrhinia pectoralis
1 obserwacja jednego samca, 3 VI 2019.
 
Szablak czarny
Sympetrum danae
27 obserwacji, 13 VII – 22 X 2019. Początkowo pojedyncze lub dwa-trzy teneralne samice i dwie wylinki, później terytorialne samce. Raz widziałem znoszenie jajek (w tandemie) (22 IX 2019). Gatunek autochtoniczny.
 
Szablak przepasany
Sympetrum pedemontanum
2 obserwacje, 20 VIII – 26 IX 2019. Pojedyncze samce.
 
Szablak krwisty
Sympetrum sanguineum
39 obserwacji, 26-27 VIII 2018, 15 VII – 24 IX 2019. Najczęściej jeden lub kilka terytorialnych samców. Tandemy, kopulacje i znoszenie jajek widziałem kilka razy.
 
Szablak żółty
Sympetrum flaveolum
5 obserwacji, 28 VII 2018, 23 VI – 6 IX 2019. Pojedyncze samce i/lub samice. Z reguły młode (ale nie teneralne) albo już stare osobniki. Zachowania rozrodczego nie zaobserwowałem — mikrosiedlisko nieodpowiednie.
 
Szablak wędrowny
Sympetrum fonscolombii
2 obserwacje, 14 i 15 VI 2019. Raz samiec i samica w tandemie, składające jajka, raz pojedynczy samiec.
 
Szablak późny
Sympetrum striolatum
11 obserwacji, 17 VIII – 24 IX 2019. Zawsze pojedyncze terytorialne samce.
 
Szablak zwyczajny
Sympetrum vulgatum
33 obserwacje, 17 VIII – 2 IX 2018, 19 VII – 29 IX 2019. Samce i samice, czasem dość licznie, zachowanie rozrodcze zaobserwowałem kilkakrotnie. Gatunek autochtoniczny — dwie wylinki oraz osobnik teneralny.