Husarz wędrowny
Anax ephippiger


Rozmiary: Długość ciała Anax ephippiger wynosi maksymalnie 70 mm (Dijkstara, 2006)
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 100 mm
Czas występowania
imagines:
V-VIII (II pokolenie?)
Obszar występowania: Anax ephippiger jest bardzo rzadki, ale możliwy do spotkania na całym obszarze kraju. Naloty tego husarza z południa, z obszaru afrykańskiego i południowoazjatyckiego są nieregularne, jednosezonowe — bo ważka ta w żadnym stadium swego życia nie jest w stanie przetrwać naszej zimy.
 
 

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica

Zdjęcia: Jakub Liberski
Wiaczesław Michalczuk
Michał Wolny
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Anax ephippiger w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — stanowiska z wylotem rodzimego pokolenia

2 — inne stanowiska

3 — stwierdzenia niepewne

4 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
WM — Wiaczesław Michalczuk — w dolinie Szyszły koło miejscowości Stare Dyniska
MW — Michał Wolny — Grabówka w woj. opolskim
 
 
Biotop
Anax ephippiger występuje głównie w suchych i półsuchych rejonach Afryki i południowo-zachodniej Azji. Jest gatunkiem wędrownym i zalatuje nad obszar śródziemnomorski, gdzie prawdopodobnie corocznie rozmnaża się. Przy sprzyjających warunkach pogodowych, niekiedy odbywa dalekie wędrówki z ciepłymi prądami powietrza, docierając nawet do Islandii. Spośród gatunków nomadycznych jest to dotychczas najrzadziej spotykany gatunek w Polsce, stwierdzony na kilkunastu stanowiskach, największe naloty nastąpiły w roku 1995. Nie przeżywa w Polsce zimy w żadnym stadium. Dorosłe osobniki mogą zalatywać do Polski późną wiosną lub wczesnym latem i przystąpić do rozrodu w płytkich, ciepłych wodach na obszarze otwartym. Larwy rozwijają się w ciągu 80-90 dni i wylatuje rodzime dla Polski pokolenie, którego dalszy los nie jest znany.
 
Kwadrat UTM: CA07, piaskownia między Grabówką a Kotlarnią w woj. opolskim (niedaleko Kędzierzyna–Koźla), 13 lipca 2011 r.

(foto Michał Wolny)
 
Na obu zdjęciach widzimy dwa różne zbiorniki wodne występujące w piaskowni. Takich zbiorników jest tu wiele, bo też piaskownia jest ogromna.

(foto Michał Wolny)
 
 
Samiec
 
Niedawno otrzymałam krótki i zwięzły list od Piotra Zabłockiego z Opola: „Przesyłam zdjęcie samca Anax ephippiger, niestety tylko w ręce... Obserwowany i złapany w kwadracie UTM: CA07, w piaskowni koło Grabówki w woj. opolskim, 13 lipca 2011 r., gdzie występował w towarzystwie 28 innych gatunków ważek (i kto mówi, że 13 to pechowa liczba...;-)). Zdjęcie zrobił Michał Wolny.”
W tej sytuacji mnie pozostało tylko opisać najważniejsze cechy charakterystyczne. Charakteryzuje się szeroką kulistą głową o dużych brązowych, od spodu często zielonkawych oczach. Husarz ten jest podobny do husarza ciemnego Anax parthenope, jednakże jest wyraźnie mniejszy. Ma jak jego kuzyn odwłok z niebieskim „siodłem” na segmencie 2 i częściowo 3, ale odwłok A. ephippiger jest smuklejszy i dużo jaśniejszy, piaskowobeżowy, mniej przewężony za „siodłem” niż u A. parthenope. Rysunek na odwłoku jest cechą kluczową gatunku, na segmentach 8-10 występują jasne plamy po obu stronach ciemnej linii, biegnącej wzdłuż jego osi. Tułów jest piaskowobeżowy bez żadnych pasów, na bokach stopniowo przechodzący w kolor zielonkawy.
Na czole występują dwie równoległe, niepołączone ze sobą czarne belki, natomiast brak tam jakiegokolwiek śladu barwy niebieskiej.

(foto Michał Wolny)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
U podstawy segmentu S1, na segmencie S2, tuż przy granicy niebieskiego „siodła” występuje brązowy pierścień, u A. parthenope jest on wyraźnie żółtawy.

(foto Michał Wolny)
 
Widzimy tu charakterystyczne jasne, piaskowobeżowe plamy po bokach ostatnich segmentów odwłoka, są one rozdzielone czarnymi paskami. Narządy analne są dość krótkie, dolne trójkątne i ząbkowane (czego tu nie widać), górne nakrapiane.

(foto Michał Wolny)
 
24 sierpnia 2011 r. — pomiędzy miejscowościami Pelayo i El Guijo, tuż obok Cieśniny Gibraltarskiej w Hiszpanii. Tu Kuba Liberski obserwował kilkanaście zgodnie polujących w czterdziestostopniowym upale, najprawdopodobniej niedojrzałych jeszcze osobników gatunku Anax ephippiger.

(foto Jakub Liberski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Husarze te niemal nie siadały, były w ciągłym ruchu. Do przysiadajacych na moment nie można było się zbliżyć, stąd zdjęcia robione są z maksymalnym zoomem.

(foto Jakub Liberski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samica
 
Wiaczesław Michalczuk spotkał samicę Anax ephippiger 15 września 2009 r. w późnych godzinach popołudniowych, w dolinie Szyszły koło miejscowości Stare Dyniska. Swoją przygodę z tą rzadką ważką opisał w ten sposób:

Poszliśmy z koleżanką-botanikiem sprawdzić stanowisko rzadkości botanicznej — starca wielkolistnego Senecio macrophyllus. Ponad krzakami zauważyłem latającą ważkę. Polowała sobie ponad dużą kępą krzaków, ale nie było jak podejść z siatką. Widziałem z daleka, że jest to jakaś ważka, której dotychczas nie znałem, bo miała ubarwienie beżowo-różowe. Schowałem się za krzakiem. Gdy wychyliłem się zza niego zauważyłem, że leci prosto na mnie. Zdałem sobie sprawę, że mam teraz jedyną szansę na jej złapanie. Nie raz obszedłem się smakiem po pierwszej niecelnej próbie. Ale udało się i złapałem ją. Nie wiedziałem na 100%, co to za gatunek, ale dobrze typowałem. Tak wyglądało moje pierwsze spotkanie z Anax ephippiger. Osobnik wygląda na dość młodego — brak uszkodzeń na skrzydłach (a jest już 15. IX !!!) — z czego wynika, że jest to osobnik „nasz” z II pokolenia.

(foto Wiaczesław Michalczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Po zrobieniu pierwszego zdjęcia schwytanej samicy można było zaryzykować wypuszczenie jej i dalsze próby fotografowania.
U samic „siodło” jest jaśniejsze, szarawe, mniej wyraźne, lub w ogóle — jak tu — niewidoczne. Tułów jest pozbawiony barwnych pasów.

(foto Wiaczesław Michalczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Środkiem wzdłuż odwłoka, po jego grzbietowej stronie, biegnie — podobnie jak u pozostałych husarzy szeroki (zwłaszcza na segmentach 8-10), ciemny pas. Narządy analne samicy są jasne, ciemno obramowane, szerokie, szpiczaste i nakrapiane.

(foto Wiaczesław Michalczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na powiększonym wycinku zdjęcia widzimy, że pokładełka i walwy tej samicy są niewielkie.
Podobnie, jak u samca na segmentach 8-10 po obu stronach ciemnego pasa grzbietowego występują jasne piaskowobeżowe (różowawe) plamki, co jest cechą charakterystyczną gatunku.

(foto Wiaczesław Michalczuk)
 
 
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie wszystkich Anaxów spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: HUSARZ ANAX.