KATOWICE

Staw Górnik na Giszowcu





Historia obecnej dzielnicy Giszowiec sięga 1907 roku, kiedy rozpoczęto tu budowę osiedla dla pracowników zakładów koncernu Gisches Erben (Spadkobiercy Gischego). W roku 1910 kiedy zakończyła się jego budowa według projektu Jerzego i Emila Zillmana wokół centralnego placu znalazły swoje miejsce szkoła, sklep, gospoda, poczta, administracja osiedla, nadleśnictwo oraz łaźnia i pralnia z maglem. Domy mieszkalne od dwu do czterorodzinnych z otaczającym je ogrodem wzorowane były na tradycyjnych śląskich chatach wiejskich. W tym stanie osiedle przetrwało do końca lat sześćdziesiątych, kiedy to dla nowo powstałej kopalni Staszic rozpoczęto budowę bloków mieszkalnych. W połowie lat siedemdziesiątych wyburzono zachodnią część starego osiedla, a na jej miejscu powstały jedenastopiętrowe bloki z wielkiej płyty. Dalsze wyburzenia przerwały protesty społeczne lat 80 i wymiana pierwszego sekretarza PZPR. Obecnie ocalała część starej zabudowy objęta jest ochroną konserwatorską.

Staw Górnik (UTM CA66) o powierzchni 1,25 ha jest stawem przepływowym na potoku Bolina Południowa. Znajduje się w katowickiej dzielnicy Giszowiec pomiędzy osiedlem Adama, a północnym krańcem lasów Murckowskich. Od drugiego, mniejszego stawu, położonego po jego zachodniej stronie oddziela go droga łącząca Giszowiec z mysłowicką dzielnicą Wesoła.

W roku 2011 ze stawu została spuszczona woda, według niektórych źródeł z powodu prac rewitalizacyjnych. Inne twierdzą natomiast, że z powodem tego było wybieranie pokładów węgla bezpośrednio spod niecki stawu. Nieopróżniony zbiornik w tym przypadku stanowiłby realne zagrożenie zalania wyrobisk górniczych. Stan ten trwał przez cały rok 2012. W trakcie mojej pierwszej wizyty nad tym zbiornikiem — późną jesienią 2012 roku — nie stwierdziłem jakiś większych robót poza odnowieniem przepustu w zachodniej części stawu. W maju 2013 roku staw wypełniony był w jednej trzeciej swej objętości i nie zaobserwowałem nad nim ani jednej ważki. W lipcu wypełniony był już prawie w połowie, a przebywających nad nim ważek było całe mnóstwo. W związku z tym, o ile woda nie zostanie ponownie spuszczona, ważki szybko powrócą w to miejsce, tym bardziej, że zbiornik po drugiej stronie ulicy umożliwił przetrwanie wielu ich gatunkom.

POWRÓT
Ważki Katowic

Zdjęcia: Katarzyna Przondziono
Google Earth
Badania terenowe i tekst: Krzysztof Przondziono
© Ewa Miłaczewska

 
 
 
Widoczne na planie osiedle Adama wybudowano dla pracowników kopalni Staszic pod koniec lat siedemdziesiątych XX w.
(Google maps)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Na zdjęciu satelitarnym widać że osiedle Adama wybudowano na terenie lasu.
(Google Earth)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Pusta niecka stawu jesienią 2012 roku. Na przeciwległym północno-wschodnim brzegu widać wyremontowany przepust.
(foto Katarzyna Przondziono)
Maj 2013 r. — staw zaczyna się napełniać wodą — jest już około 1/3 przewidywanej ilości wody.
(foto Katarzyna Przondziono)
 
 
Lipiec 2013 r. — staw jest już mniej więcej w połowie napełniony.
(foto Katarzyna Przondziono)
Widok w przeciwnym kierunku.
(foto Katarzyna Przondziono)
 
 
Mniejszy staw wiosną.
(foto Katarzyna Przondziono)
Ten sam staw jesienią.
(foto Katarzyna Przondziono)
   
Ważki zarejestrowane nad Stawem Górnik
(22 gatunki)
Kliknięcie w nazwę ważki powoduje przejście do strony poświęconej danemu gatunkowi
 
Zygoptera

Świtezianka błyszcząca Calopteryx splendens
Pałątka pospolita Lestes sponsa
Pałątka mała Lestes virens
Tężnica wytworna Ischnura elegans
Nimfa stawowa Enallagma cyathigerum
Łątka dzieweczka Coenagrion puella
Łunica czerwona Pyrrhosoma nymphula
Anisoptera

Żagnica południowa Aeshna affinisważka południowa
Żagnica jesienna Aeshna mixta
Żagnica wielka Aeshna grandis
Husarz władca Anax imperator
Husarz ciemny Anax parthenope
Szklarka zielona Cordulia aenea
Miedziopierś metaliczna Somatochlora metallica
Ważka czteroplama Libellula quadrimaculata
Ważka płaskobrzucha Libellula depressa
Lecicha pospolita Orthetrum cancellatum
Zalotka większa Leucorrhinia pectoralisgatunek chroniony
Szablak czarny Sympetrum danae
Szablak krwisty Sympetrum sanguineum
Szablak późny Sympetrum striolatum
Szablak zwyczajny Sympetrum vulgatum
 
Obserwacje

Świtezianka błyszcząca
Calopteryx splendens
Dwa samce i jedna samica.
 
Pałątka pospolita
Lestes sponsa
Pospolita, samce, samice, kopulacje, składanie jajeczek.
 
Pałątka mała
Lestes virens
Kilkanaście samców i samic, tandemy — składanie jajeczek.
 
Tężnica wytworna
Ischnura elegans
Liczna.
 
Nimfa stawowa
Enallagma cyathigerum
Kilkanaście osobników.
 
Łątka dzieweczka
Coenagrion puella
Bardzo liczna.
 
Łunica czerwona
Pyrrhosoma nymphula
Nieliczna.
 
Żagnica południowa
Aeshna affinis
Jeden patrolujący samiec.
 
Żagnica jesienna
Aeshna mixta
Dwa samce podczas patrolu.
 
Żagnica wielka
Aeshna grandis
Około 10 osobników.
 
Husarz władca
Anax imperator
Kilka samców w locie (mniej niż husarzy ciemnych).
 
Husarz ciemny
Anax parthenope
Kilka samców w locie.
 
Szklarka zielona
Cordulia aenea
Kilka samców w locie.
 
Miedziopierś metaliczna
Somatochlora metallica
Kilka osobników.
 
Ważka czteroplama
Libellula quadrimaculata
Kilkanaście osobników.
 
Wazka płaskobrzucha
Libellula depressa
Kilkanaście osobników.
 
Lecicha pospolita
Orthetrum cancellatum
Kilkanaście osobników.
 
Zalotka większa
Leucorrhinia pectoralis
1 juwenilny i 3 dojrzałe samce.
 
Szablak czarny
Sympetrum danae
Liczny gatunek, samce, samice, kopulacje, składanie jajeczek
 
Szablak krwisty
Sympetrum sanguineum
Bardzo liczny gatunek, samce, samice, kopulacje i składanie jajeczek.
 
Szablak późny
Sympetrum striolatum
Kilka osobników, kopulacje.
 
Szablak zwyczajny
Sympetrum vulgatum
Kilka osobników, kopulacje.