Zalotka spłaszczona
Leucorrhinia caudalis


Rozmiary: Długość ciała Leucorrhinia caudalis wynosi 36-38 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 64 mm
Czas występowania
imagines:
połowa V-VII
Obszar występowania: Leucorrhinia caudalis spotykamy przede wszystkim w północnej i północno-zachodniej części kraju, nie występuje w pasie południowym. Poza tym spotykana lokalnie i rzadko
Ochrona: Ważka w Polsce chroniona prawem
 
 

   
NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Larwa/wylinka
Galeria zdjęć

Zdjęcia: Paweł Buczyński
Piotr Mikołajczuk
Michał Kaczorowski
Elżbieta Lewandowska
Krzysztof Lewandowski
Katarzyna Przondziono
Krzysztof Przondziono
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Leucorrhinia caudalis w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — główny obszar występowania

2 — strefa brzeżna z odnotowanymi współczesnymi stanowiskami

3 — obszar poza zasięgiem występowania

4 — punkt, w którym wykonano zdjęcia:
PBu — Paweł Buczyński — Suwalszczyzna, Lubelszczyzna i Bory Tucholskie
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
MK — Michał Kaczorowski — Łacha Potocka — Warszawa
EL — Elżbieta i Krzysztof Lewandowscy — okolice Włocławka
KPrz — Katarzyna i Krzysztof Przondziono — staw Grünfeld, Katowice
 
 
Biotop
Spotykana jest na rozproszonych stanowiskach na obszarze niemal całej Polski z wyjątkiem południowego pasa kraju. Chętnie zasiedla płytkie zbiorniki wodne, z obfitą roślinnością pływającą i zanurzoną. Są to wody mało lub umiarkowanie żyzne, wszelkiego rodzaju zbiorniki, a nawet starorzecza. Żyje w podobnych warunkach, jak wszystkie zalotki i dlatego może stać się tzw. „gatunkiem parasolowym”, czyli takim, którego ochrona przyczynić się może do przetrwania również innych, nieobjętych ochroną gatunków zalotek. Największe niebezpieczeństwo stwarza wycinka lasów wokół torfowisk i leśnych zbiorników wodnych, a także melioracja tych terenów.
Na przedstawionych poniżej stanowiskach (wyłączywszy dwa ostatnie stanowiska miejskie, na których należałoby obserwacje powtórzyć), potwierdzono rozwój Leucorrhinia caudalis poprzez napotkanie larw i wylinek.
 
 
Jeden ze zbiorników międzyrzeckiej żwirowni. Leucorrhinia caudalis Piotr Mikołajczuk napotkał tylko w tym miejscu, aby zrobić takie zdjęcia, jakie mi przysłał, musiał wchodzić po pas do wody, bo ważki siadały z dala od brzegu. Zdjęcia robił głównie w pierwszej połowie czerwca, kiedy woda była jeszcze zimna.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Zbiornik retencyjny w Żeliźnie na południowy wschód od Międzyrzeca Podlaskiego w pow. Radzyń Podlaski. Zbiornik o powierzchni ok. 350 hektarów. Płytki, żyzny i ciepły akwen o dobrze zachowanej równowadze ekologicznej i przejrzystej wodzie. Występuje tu obfita roślinność zanurzona i dobrze wykształcone szuwary trzcinowe i pałkowe.
(foto Piotr Mikołajczuk)
 
 
Zbiornik retencyjny Zahajki koło Włodawy na Lubelszczyźnie

(foto Paweł Buczyński)
Zbiornik w piaskowni koło wsi Borowa niedaleko Dęblina w woj. lubelskim
(foto Paweł Buczyński)
 
 
Starorzecze Bugu w Terespolu.

(foto Paweł Buczyński)
Jezioro Łąki (Radyszyńskie Małe) — położone na obszarze Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. włocławskim. Na widocznej brzegowej roślinności następowały przeobrażenia Leucorrhinia caudalis.
(foto Krzysztof Lewandowski)
 
 
Jezioro Linówek na Suwalszczyźnie.

(foto Paweł Buczyński)
Jezioro Hańcza koło wsi Przełomka na Suwalszczyźnie.
(foto Paweł Buczyński)
 
 
Jezioro Purwin na Suwalszczyźnie.

(foto Paweł Buczyński)
Jezioro Zdręczno — ostoja ptactwa wodnego w Borach Tucholskich
(foto Paweł Buczyński)
 
 
Stanowisko miejskie w Warszawie — Kępa Potocka to fragment lewobrzeżnego starorzecza Wisły w północnej części miasta.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Staw Grünfeld w Katowicach. Występowanie tu Leucorrhinia caudalis prawdziwy rarytas na Górnym Śląsku!!!
(foto Katarzyna Przondziono)
 
 
Samiec
 
Tak wygląda samiec zalotki spłaszczonej Leucorrhinia caudalis, jest nieco podobny do samca zalotki białoczelnej Leucorrhinia albifrons.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Zasadnicze różnice między samcami zalotki spłaszczonej i zalotki białoczelnej pokazane są na tych zmontowanych przeze mnie zdjeciach Piotra.
Odwłok zalotki spłaszczonej jest znacznie bardziej rozszerzony w obrębie czarnych segmentów 6-10. Segmenty jasne (3-5) są niemal zupełnie białe, a nie szaroniebieskie jak u zalotki białoczelnej. Włoski na tułowiu są brązowe — a nie białe. Oczy są brązowe — a nie niebieskie. Pterostigmy samców są z wierzchu białe — a nie czarne. U obu zalotek występują białe narządy analne.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Możemy zaobserwować białe ptrostigmy i odchodzace od nich w kierunku zewnętrznym białe żyłki. Widać też, że granica pomiędzy jasnymi i czarnymi segmentami odwłoka przebiega wzdłuż ostrej granicy. Nasady skrzydeł są szaroniebieskie.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Granica pomiędzy jasnymi i ciemnymi segmentami odwłoka nie jest tu ostra, woskowy nalot nie musi pokrywać dokładnie tych samych powierzchni — zwłaszcza, że wydzielającego się wosku przybywa w trakcie życia ważki.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na tym zdjęciu widzimy mocno przewężony w obrębie jasnych segmentów odwłok i jego pękate rozszerzenie na segmentach czarnych. Czoło jest jak u wszystkich zalotek białe. Pterostigmy od spodniej strony skrzydeł są czarne.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu widzimy jeszcze jednego samca Leucorrhinia caudalis z boku. Widać doskonale, że pterostigmy są jasne z wierzchniej strony skrzydeł, od spodu zaś czarne.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samica
 
Tak wygląda przedstawiana w książkach samica zalotki spłaszczonej. Ma czarno-żółty tułów i odwłok, białe narządy analne i czarne pterostigmy po obu stronach skrzydeł. Ta od najbardziej „książkowej” różni się tylko tym, że oprócz typowych dla samic zażółceń skrzydeł przy ich nasadach, ma jeszcze zaciemnione ich końce pod pterostigmą. To jedna z dwóch form.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Takie samice znacznie częściej widywał Piotr nad brzegami międzyrzeckiej żwirowni. Samice z białym nalotem i owłosieniem odwłoka. Za znacznie mniejszymi niż ta powyżej zażółceniami skrzydeł u nasady i bez zaciemnionych końców skrzydeł. Biały nalot pojawia się, podobnie jak u samców, z wiekiem tych ważek i pokazana powyżej czarno-żółta samica jest po prostu młoda.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Podobnie jak dla samców zrobiłam też zestawienie zdjęć Piotra dla samic dwóch podobnych do siebie zalotek. Różnice te nie wymagają właściwie żadnego komentarza.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze jedna samica z mocno zaciemnionymi skrzydełkami. Na powiększeniu widać na spodzie odwłoka, pomiędzy 8 a 9 segmentem, płytkę przykrywającą ujście narządów rozrodczych.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
I jeszcze jedna, z bliska, bez zaciemnień.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Zachowania rozrodcze
 
5 lipca 2011 r. — para nad jeziorem Linówek na Suwalszczyźnie.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
5 lipca 2011 r. — ta sama para nad jeziorem Linówek na Suwalszczyźnie.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Piotrowi udało się sfotografować składanie jaj na rośliny zanurzone blisko powierzchni wody. Samica, jak to ważkowate Libelluidae, zrzucała jaja w locie. Robiła to bez towarzystwa samca szybkimi ruchami to unosząc się, to przypadając odwłokiem ku wodzie.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Larwa/wylinka
 
Larwy zalotek mają ponad 20 mm długości. Leucorrhinia caudalis ma kolce boczne na segmentach 6-9. Są one duże i dobrze wykształcone, kolce na segmencie 9 są dłuższe od narządów analnych.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Widzimy też duże, hakowate kolce grzbietowe, obecne aż po dziewiaty segment odwłoka.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Galeria zdjęć
 
 
14 lipca 2011 roku — samica. Żelizna koło Międzyrzeca Podlaskiego.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
14 lipca 2011 roku — samica. Żelizna koło Międzyrzeca Podlaskiego.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
14 lipca 2011 roku — stara, zlatana samica. Żelizna koło Międzyrzeca Podlaskiego.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
24 maja 2011 roku — młodziutki samiec ze zniekształconym podczas przeobrażenia skrzydłem. Zahajki Kolonia koło Włodawy.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
5 czerwca 2011 roku — dojrzały samiec. Łacha Potocka na Żoliborzu w Warszawie.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
5 czerwca 2011 roku — dojrzały samiec. Łacha Potocka na Żoliborzu w Warszawie.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
25 maja 2012 roku — młody samiec. Mokra łąka między leśnymi jeziorkami w okolicy Włocławka.
(foto Elżbieta Lewandowska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
25 maja 2012 roku — ten sam młody samiec.
(foto Elżbieta Lewandowska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
16 czerwca 2012 roku — dojrzała samica. Prawdziwy rarytas na Górnym Śląsku!!! Sfotografowana nad stawem Grünfeld w Katowicach.
(foto Krzysztof Przondziono)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
16 czerwca 2012 roku — ta sama samica. Jej mokry odwłok, z wiszącą na ujściu narządów rozrodczych kroplą wody, może świadczyć o tym, że składała przed chwilą jaja. A to z kolei nasuwa myśl, że nie była tam jedynym okazem tego gatunku.
(foto Krzysztof Przondziono)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie wszystkich zalotek spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: ZALOTKA LEUCORRHINIA.