Szablak krwisty
Sympetrum sanguineum


Rozmiary: Długość ciała Sympetrum sanguineum dochodzi do 34-39 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 55-62 mm
Czas występowania
imagines:
Połowa VI-X
Obszar występowania: Sympetrum sanguineum spotykamy powszechnie w całym kraju, również w górach, gdzie imagines docierają do wysokości 1100 m n.p.m.

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Larwa/wylinka

Zdjęcia: Leszek Bielecki
Ewa Miłaczewska
Jarosław Wenta
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Sympetrum sanguineum w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszar występowania

2 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
LB — Leszek Bielecki — Brzeg Dolny
EM — Ewa Miłaczewska — okolice Woli Polskiej, pow. Mińsk Mazowiecki
JW — Jarosław Wenta — Zakopane i okolice
 
 
Biotop
Sympetrum sanguineum to gatunek występujący pospolicie w całym kraju, zasiedla wody wszelkiego typu od stojących po wolnopłynące. Lubi drobne zbiorniki. Jest to jeden z najpospolitszych gatunków ważek występujących w Polsce.
 
Nie muszę szablaków krwistych szukać daleko. Co roku bardzo wiele ich występuje nad naszym oczkiem wodnym, na działce rekreacyjnej w powiecie Mińsk Mazowiecki. Tak więc fotografuję je prawie nie wychodząc z domu.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Samiec
 
Zdjęcia obok przedstawiają młodocianego samca szablaka krwistego, jeszcze niewybarwionego — w tym okresie jest on bardzo podobny do samicy. Tylko cechy płciowe, czyli widoczne na zdjęciu obok narządy analne oraz doskonale tu widoczny wtórny aparat kopulacyjny, odróżniają go od samicy.
Całkowicie czarne nogi znakomicie ułatwiają jego oznaczenie.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Dojrzałe samce Sympetrum sanguineum mają jaskrawy ciemnoczerwony kolor odwłoka i niemal jednolicie brązowoczerwony tułów. Ze wszystkich czerwonych szablaków samce szablaków krwistych mają najbardziej intensywny czerwony kolor.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ich odwłok ma wyraźne przewężenie w obrębie segmentów 3-4, a następnie rozszerza się, choć nie tak wyraźnie jak u Sympetrum depressiusculum, na segmentach 6-8.

(foto Jarosław Wenta)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Samiec Sympetrum sanguineum ma dwie czarne plamki na grzbietowej stronie segmentów 8 i 9. Na bokach odwłoka występują czarne linie podkreślające ostre krawędzie.
Narządy analne są czerwone, z wiekiem ciemniejące, duże — wewnętrzne niewiele krótsze od zewnętrznych.

(foto Leszek Bielecki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Długość szablaków krwistych nie przekracza 4 cm, a rozpiętość skrzydeł wynosi maksymalnie 6 cm. Osobnik na zdjęciu obok wydaje się znacznie mniejszy zważywszy, że długość zapałki wynosi 4,5 cm.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu widzimy, że skrzydła Sympetrum sanguineum mają zażółcenia przy nasadach. Część żyłek przy nasadach ma czerwonawe zabarwienie.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na spodzie 2 segmentu odwłoka mamy wtórny aparat kopulacyjny, o kształcie charakterystycznym dla gatunku. Wielka różnorodność kształtów aparatów kopulacyjnych powoduje, obok różnic w kształcie narządów analnych, że gatunki ważek nie krzyżują się — patrz Budowa ważki.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Czoło i oczy dojrzałego samca Sympetrum sanguineum są malinowoczerwone. Na „twarzy” ważki nie ma czarnych szwów, ani znaków.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
W tylnym skrzydle, w pokazanym na powiększonym obok fragmencie, występują najczęściej 4 komórki, nigdy więcej niż pięć. Pterostigmy u samców Sympetrum sanguineum są ciemne, czasem czerwonawe.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Ten samiec prezentuje swój pięknie przewężony odwłok unosząc go do góry. Jest to obrona przed upałem. Ważka unosi odwłok do góry w „pozycji obelisku” skierowując jego koniec ku słońcu. W ten sposób powoduje mniejsze nasłonecznienie jego powierzchni. Jednocześnie skrzydła ustawia tak, aby zacieniały tułów i odbijały promienie słoneczne.

(foto Leszek Bielecki)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samica
 
Młode samice są jasne jak ta, którą widzimy na zdjęciu obok.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Starsze samice mogą przybierać czerwonawą barwę. Ta nie jest jeszcze stara, z wiekiem odwłoki samic brązowieją i szarzeją. Jak widać ich oczy też zmieniają barwę przez znaczną część życia.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Oczy samicy są brązowo-zielone. Czoło, nadustek, wargi i żuwaczki są jasne, żółtawe. Szew między okiem a czołem czarny, dobrze widoczny.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Samice także, podobnie jak samce mają zażółcenia u nasadu skrzydeł. Całe ich ciała są piaskowożółte, szarzejące i czerwieniejące z wiekiem. Na tym tle występują czarne znaki na bokach i wierzchu odwłoka. Tułów piaskowożółty z czarnymi szwami.
Na końcu odwłoka widzimy żółte narządy analne oraz odchyloną nieco płytkę zasłaniającą ujście narządów płciowych między 8 i 9 segmentem, spod której wypadają okrągłe, białe jajeczka.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu na zbliżeniu widzimy koniec odwłoka samicy z wypadającymi jajami.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Zachowania rozrodcze
 
Siedzący na gałązce tandem szablaków krwistych Sympetrum sanguineum.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Podczas kopulacji samiec trzyma samicę przydatkami analnymi za głowę, tak samo przytrzymuje ją podczas składania jaj.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze jedna parka — widzimy, że spód odwłoka samicy jest biały, od żółtego wierzchu odgraniczony linią czarnych, trójkątnych znaków.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Przekazywanie materiału genetycznego.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Natychmiast po kopulacji szablaki krwiste składają jaja na na trawę i inne rośliny, które tylko wiosną zalewane są przez wody roztopowe. J. Wendzonka w swej książce z 2002 r. pt. „Ważki. – Owady okolic Funki” pisze — nie wiadomo skąd szablaki wiedzą, że teren ten znajdzie się wiosną pod wodą, ale się nie mylą.
Jaja szablaków pozostają tam, gdzie zostały zrzucone przez zimę i dopiero wiosną dostają się do wody, gdzie rozwijają się z nich larwy i jeszcze w tym samym roku przeobrażają się w imagines, czyli osobniki dojrzałe.
Szablaki krwiste składają jaja przeważnie w tandemie i dopiero pod koniec samice robią to same, jednak ciągle pod nadzorem samców.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Zdarza się również widywać tandem szablaków krwistych nad wodą, latają one jednak najczęściej wzdłuż brzegu starając się zrzucać jaja na rośliny nadbrzeżne.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Larwa/wylinka
 
Pierwsze szablaki krwiste zauważam zwykle na początku lipca. Są u nas nad oczkiem wodnym corocznie. Często też widuję na liściach pałki wąskolistnej i jeżogłówki ich charakterystyczne wylinki z dwoma długimi kolcami na przedostatnim segmencie odwłoka. Długośc tych kolców jest mniej więcej taka jak długość segmentu 9, z którego boków wyrastają.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Tu na zdjęciu z boku widać te kolce boczne. Długość takiej wylinki (a więc i larwy w jej maksymalnym stadium rozwoju) wynosi 15 mm.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie szablaków spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: SZABLAK SYMPETRUM.