Lecicha białoznaczna
Orthetrum albistylum


Rozmiary: Długość ciała Orthetrum albistylum wynosi ok. 50 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do ok. 80 mm, samce są nieco dłuższe od samic
Czas występowania
imagines:
Koniec V-połowa VIII (sporadycznie-koniec września)
Obszar występowania: Orthetrum albistylum to gatunek związany początkowo tylko z Polską południowo-wschodnią, obecnie wskutek ocieplenia klimatu zasięg jego przesuwa się ku północnemu zachodowi
 

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Larwa/wylinka
Galeria zdjęć

Zdjęcia: Paweł Buczyński
Michał Kaczorowski
Andrzej Kucharski
Adam Kuńka
Jakub Liberski
Łukasz Lis
Janusz Mazur
Piotr Mikołajczuk
Ewa Miłaczewska
Piotr Nowoszyński
Katarzyna Przondziono
Grzegorz Tończyk
Przemysław Żurawlew
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Orthetrum albistylum w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — pierwotny obszar występowania
2 — obszar ostatnio skolonizowany
3 — stwierdzenia występowania okresowego lub efemerycznego
4 — obszar poza zasięgiem występowania
5 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
TB — Thomas Brockhaus — Jez. Czarnogłowie w Borach Tucholskich
PBu — Paweł Buczyński — Lublin Zemborzyce, Brok, Puławy i Nasutów
MK — Michał Kaczorowski — Arkadia (Nieborów) i Warszawa
AK — Andrzej Kucharski — Uherce Mineralne koło Leska i Stary Toruń
AKu — Adam Kuńka — kamieniołom Górażdże, woj. opolskie
JL — Jakub Liberski — Worek Turoszowski
ŁL — Łukasz Lis — Dobra, pow. sanocki, woj. podkarpackie
JM — Janusz Mazur — Stawy Retkińskie w Łodzi
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
EM — Ewa Miłaczewska — pow. Mińsk Mazowiecki i pow. Kałuszyn
PN — Piotr Nowoszyński — wieś Stękiny koło Olsztyna
KPrz — Katarzyna Przondziono — Dolina Trzech Stawów Katowice
GT — Grzegorz Tończyk — Worek Turoszowski
— Przemysław Żurawlew — pow. pleszewski
— uczestnicy XII Sympozjum Sekcji Odonatologicznej — Gryżyński Park Krajobrazowy (opis w )
 
 
Biotop
Orthetrum albistylum jest gatunkiem umiarkowanie rozpowszechnionym w południowo-wschodniej części kraju, w pozostałej jest zdecydowanie bardziej rozproszonym i rzadkim. Zasiedla wody stojące i wolnopłynące preferując wody ubogie w roślinność, o niewielkich strefach szuwarowych i odkrytych brzegach. Lubi zdecydowanie zbiorniki antropogeniczne: piaskownie, żwirownie, glinianki, stawy.
 
 
To zdjęcie przysłał mi Piotr w czerwcu 2007 r. Zrobił je nad jednym ze zbiorników międzyrzeckej żwirowni. Tu obserwował pierwsze samce Orthetrum albistylum. Po dwóch dniach zastał tam spychacze równające teren pod przyszły ośrodek rekreacyjny. Martwił się, że ważki zdążyły już tam złożyć jaja, szczęśliwie lecichy były również w innych miejscach nad żwirownią.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Staw rybny, jeden z wielu, położonych niedaleko miejscowości Gołębiówka w powiecie kałuszyńskim na Mazowszu, gdzie obserwowaliśmy razem z Piotrem, w lipcu tego samego — 2007 roku, samce lecichy białoznacznej latające w patrolu wzdłuż brzegu, w zgodzie z lecichami popspolitymi Orthetrum cancellatum.
(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Starorzecze Wisły położone na północ od Mostu Marii Curie-Skłodowskiej w Warszawie. Tu i na pobliskich łąkach obserwowano lecichy południowe.
(foto Michał Kaczorowski)
Stawy Retkińskie położone na zachodnim skraju Łodzi w kierunku na Konstantynów Łódzki. Autor zdjęcia pisze: „Stawów jest kilka i bardzo się od siebie różnią. Ważki obserwowałem nad dwoma, ale jeden miały ulubiony. Z jednej strony łąka, z drugiej ziemia wymieszana z gruzem i na tym brzegu, na ściętych gałęziach, na gruzie i zeschniętym błocie lubiły się wygrzewać jak na patelni. Wkrótce buldożery zasypią ten staw, jest to tzw. specjalna strefa ekonomiczna.”
(foto Janusz Mazur)
 
 
Puławy. Kanał prowadzący podgrzane wody z Zakładów Azotowych Puławy do Wisły. Otrhetrum albistylum jest tam od dawna, autor zdjęcia obserwował je już już 10 lat temu. Woda jest tu ciepła, ale zanieczyszczona, choć jakieś życie w niej jest.
(foto Paweł Buczyński)
Kamieniołom Górażdże — miejsce obserwacji Orthetrum albistylum.
(foto Adam Kuńka)
 
 
Staw Łąka w Parku Dolina Trzech Stawów w Katowicach.
(foto Katarzyna Przondziono)
Duże okresowe śródpolne zastoisko w dolinie rzeki Prosny pod Niniewem (XT96) w powiecie pleszewskim. W 2010 roku autor zdjecia obserwował około 30 samców i 1 parę in copula, nigdzie więcej nie spotkał Orthetrum albistylum występujących równie licznie.
(foto Przemysław Żurawlew)
 
 
Staw rybny w Gryżyńskim Parku Krajobrazowym, tu uczestnicy wycieczki podczas XII Ogólnopolskiego Sympozjum Odonatologicznego w sierpniu 2015 r. obserwowali samca Orthetrum albistylum podczas lotu patrolowego.
(foto Paweł Buczyński)
Staw rybny w Starym Toruniu.
(foto Andrzej Kucharski)
 
 
Żwirownia w Dobrej, pow. sanocki, woj. podkarpackie.
(foto Ewa Miłaczewska)
Zbiornik Niedów (ze spuszczoną wodą) położony w Worku Turoszowskim. Zdjęcie robione podczas XIII Sympozjum Odonatologicznego w Działoszynie.
(foto Jakub Liberski)
 
 
Samiec
 
Podczas wspólnego obserwowania lotów patrolowych w lipcu 2007 r. w Gołębiówce widzieliśmy, że samce lecichy białoznacznej Orthetrum albistylum latały w patrolu wzdłuż brzegu, w zgodzie z lecichami popspolitymi Orthetrum cancellatum. Oba te gatunki lecich, choć bardzo podobne, różnią się wyraźnie. Mają nieco inne ubarwienie. Odwłoki samców lecich białoznacznych wydają się być znacznie jaśniejsze, niemal kredowobiałe, nie mają żadnych żółtych plamek, które często widujemy u lecich pospolitych Orthetrum cancellatum, a na końcach tych odwłoków jaśnieją białe narządy analne. Narządy te mogą z wiekiem ciemnieć i dlatego, przy oznaczaniu gatunku trzeba się kierować wszystkimi wyróżniającymi cechami.

Tu widzimy jasnego, młodego samca z brązowawymi jeszcze oczami. Wyraźnie widoczne są dwa jasne pasy na bokach tułowia, takich pasów nie mają lecichy pospolite, których tułowie są brązowooliwkowe, całkowicie jednolite.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ten samiec jest już osobnikiem dojrzałym, o czym świadczą zabarwione na niebieskozielony kolor oczy. Skrzydła tej ważki są czarno użyłkowane, z wyjątkiem jasnych przednich krawędzi (żyłek kostalnych), czarne są też pterostigmy. Również całkowicie czarne są nogi samca Orthetrum albistylum.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To piękne zdjęcie samca od strony grzbietowej. Widać na nim, że przednie krawędzie skrzydeł są żółtawe. Pomiędzy skrzydłami biegnie wzdłuż tułowia pas o jasnej barwie — takiej samej, jak na bokach tułowia.
Na odwłoku samca nie widać jeszcze żadnych zadrapań, o których będzie mowa za chwilę.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na tym zdjęciu obserwujemy charakterystyczne dla gatunku ubarwienie odwłoka. Pierwsze dwa segmenty są szarawe — zaledwie lekko „przypudrowane” jasnoniebieskim kolorem, następne cztery są zdecydowanie jasnoniebieskie z białymi plamkami po bokach, cztery ostatnie segmenty są czarne, a na ostatnim — dziesiątym — widać białe narządy analne.

Niebieski pudrowy nalot na segmentach 3-6 jest podrapany, co jednoznacznie świadczy o tym, że samiec ten czynił już próby przedłużenia gatunku. Takie ślady zostawiają właśnie „kolczaste” odnóża samic, a widoczne są one tylko u samców gatunków mających na odwłoku pudrowy nalot.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jasne pasy na bokach tułowia, a także białe narządy analne, są doskonale widoczne nawet u ważek obserwowanych w locie patrolowym. To zdjęcie wykonano 28 czerwca 2008 roku w Arkadii.

(foto Michał Kaczorowski)
 
21 czerwca 2014 r. Teneralny samiec. Żwirownia w Dobrej pow, sanocki, woj. podkarpackie.

(foto Łukasz Lis)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
5 czerwca 2013 r. juwenilny samiec sfotografowany w Uhercach Mineralnych koło Leska.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
5 czerwca 2013 r. ten sam samiec, co wyżej — ma pięknie kontrastujące jasne pasy na bokach ciemnego tułowia.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
26 sierpnia 2015 r. w Broku nad Bugiem — mocno zlatany, stary samiec, ze ściemniałymi narządami analnymi. Trudno go odróżnić od samca Orthetrum cancellatum.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
26 sierpnia 2015 r. w Broku nad starorzeczem Bugu — również stary samiec, u którego zatarł się kontrast jasnych pasów na bokach ciemnego tułowia. Trzeba się dobrze przyjrzeć, żeby nie pomylić go z samcem Orthetrum cancellatum.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Głowa samca — 17 czerwca 2016 r. w Uhercach Mineralnych pow. Lesko.

(foto Andrzej Kucharski)
 
Skrzydła samca — 17 czerwca 2016 r. w Uhercach Mineralnych pow. Lesko.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
5 czerwca 2013 r. — białe narządy analne juwenilnego samca.

(foto Andrzej Kucharski)
 
26 czerwca 2015 r. nad stawem rybnym w Starym Toruniu — pociemniałe narządy analne starszego samca Orthetrum albistylum widziane z boku.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
17 czerwca 2016 r. w Uhercach Mineralnych pow. Lesko — wtórny aparat kopulacyjny.

(foto Andrzej Kucharski)
 
 
Samica
 
Młoda samica Orthetrum albistulum sfotografowana 16 czerwca 2016 roku w Nasutowie leżącym niedaleko na północ od Lublina.
Samica uniosła skrzydła demonstrując wyraźne, jasne pasy na tułowiu. Jest bardzo młoda, ma jeszcze niewybarwione na zielono oczy. Na swój zapewne pierwszy w życiu posiłek zjada jakiegoś białego motyla.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Samica napotkana w Woli Polskiej — 10 lat wcześniej — w lipcu 2006 roku jest najwyraźniej starsza od sfotografowanej przez Pawła. Ma oliwkowozielone oczy, zszarzały też już barwy na jej odwłoku. Nadal jaskrawo kontrastują z resztą ciała białe narządy analne.
Pojawiła się w naszym ogrodzie nieoczekiwanie i bez żadnego związku z oczkiem wodnym. Była tu najwyraźniej na polowaniu i widziałam ją zjadającą jakąś złapaną muchę.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To ta sama samica widziana z przodu, widać jej oliwkowozielone oczy, białe czoło i jasne pasy na bokach tułowia. Nogi samicy są czarne z jasnymi smugami na udach i biodrach.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Przyjrzyjmy się teraz zakończeniu odwłoka samicy. Widzimy wyraźnie, że samice mają białe nie tylko narządy analne, ale również ostatni, dziesiąty segment odwłoka.

(foto Przemysław Żurawlew)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Zachowania rozrodcze
 
Pary lubią łączyć się na gołej ziemi. Zapewne tu czują się stabilnie, są to przecież ważki dość duże i ciężkie.
Możemy tu porównać kolory na ciałach obu płci. Pasy na bokach tułowia u samca są jasne, białawe, a nawet niebieskawe — u samicy żółtozielone. Odwłok samicy jest wyraźnie grubszy. Czoło samca jest białe, czasem lekko niebieskie — samicy żółte. Oczy samic są jaśniejsze.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Pary siadały też na suchych, sztywnych roślinach. Widzimy tu, że żyłki kostalne wszystkich skrzydeł u obu płci są żółtawe.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To zdjęcie zrobione 25 czerwca 2016 r. podczas Sympozjum w Działoszynie. Na obszarze spuszczonego Zbiornika Niedów uczestnicy obserwowali liczne Orthetrum albistylum i ich zachowania rozrodcze. Jest to nowe dla tego gatunku stanowisko.
Dojście do wody było bardzo utrudnione, bo dno zbiornika obeschło tylko po wierzchu, dalej było grząskie błoto. Zdjęcie wykonano z dużej odległości, wyłącznie w celach dokumentacyjnych.

(foto Grzegorz Tończyk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
8 lipca 2012 r. — samiec Orthetrum albistylum nadzorujący składanie jaj nad stawem rybnym w Uhercach Mineralnych koło Leska woj. podkarpackie.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta sama scena. Samiec krąży nad składajacą jaja samicą, którą widzimy na dole w 1/3 długości zdjęcia od lewej ramki.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Pilnuje jej nawet, gdy ta przez moment przysiada dla odpoczynku.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Larwa/wylinka
 
To zdjęcie zrobił Piotr Mikołajczuk w 2009 roku, wtedy udało mu się tę larwę oznaczyć zaledwie co do rodzaju.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
W roku 2010 złowił taką samą larwę i tym razem sfotografował ją dużo dokładniej. Widać tu charakterystyczny dla gatunku Orthetrum albistylum ciemny rysunek na ostatnich czterech segmentach odwłoka. Na powiększeniu widać też, że jest to larwa bardzo „kosmata”. Lecicha białoznaczna nie ma kolców grzbietowych — a tylko wzgórki i gęste kępy szczecinek w miejscu kolców grzbietowych — co na na niektórych zdjęciach może wyglądać jak kolce.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Galeria zdjęć
 
 
8 lipca 2012 r. — Samiec Orthetrum albistylum znad Stawów Retkińskich na zachodnim skraju Łodzi.
(foto Janusz Mazur)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
5 czerwca 2011 r. — samiec Orthetrum albistylum w Zemborzycach (Lublin).
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
8 lipca 2012 r. — samiec Orthetrum albistylum znad stawu rybnego w Uhercach Mineralnych koło Leska woj. podkarpackie.
(foto Andrzej Kucharski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
5 lipca 2012 r. — samiec Orthetrum albistylum nadzorujacy składanie jaj w Uhercach Mineralnych koło Leska woj. podkarpackie.
(foto Andrzej Kucharski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
17 czerwca 2009 r. — Młoda samica podczas odpoczynku w trakcie dziewiczego lotu.
(foto Adam Kuńka)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
10 lipca 2008 r. — Samica sfotografowana na polu przy gliniance w Nowej Wsi (XT95) w pow. pleszewskim.
(foto Przemysław Żurawlew)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
8 lipca 2012 r. — Para in copula nad Stawami Retkińskimi w Łodzi.
(foto Janusz Mazur)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
8 lipca 2012 r. — ta sama para co obok.
(foto Janusz Mazur)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
29 maja 2013 r. — Puławy — młoda samica Orthetrum albistylum z niewybarwionymi jeszcze oczami.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
29 maja 2013 r. — Puławy — młody samiec Orthetrum albistylum z niewybarwionymi jeszcze oczami i szklistymi skrzydłami.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
3 czerwca 2016 r. — zbiornik swojej nazwy nie ma, ponieważ jest to tzw. „karasiowe bajorko” na podwórku autora zdjęcia. Najbliższa miejscowość to Stękiny — mała wioska oddalona od Olsztyna jakieś 25km (UTM DE46).
(foto Piotr Nowoszyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
3 czerwca 2016 r. — nad tym samym „karasiowym bajorkiem”. Ważki były tu obserwowane przez kilka czerwcowych dni.
(foto Piotr Nowoszyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie wszystkich lecich spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: LECICHA ORTHETRUM.