Żagnica wielka
Aeshna grandis


Rozmiary: Długość ciała Aeshna grandis wynosi ok. 75 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 110 mm
Czas występowania
imagines:
VI-IX
Obszar występowania: Aeshna grandis to gatunek powszechnie spotykany w całym kraju, w Tatrach do wysokości 1226 m, w Sudetach do 1430 m n.p.m.

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Larwa/wylinka
Galeria zdjęć

Zdjęcia: Henryk Brzóska
Paweł Buczyński
Mariusz Gwardjan
Małgorzata Kraków-Okine
Maciej Krawiec
Andrzej Kucharski
Piotr Mikołajczuk
Ewa Miłaczewska
Katarzyna Przondziono
Lilianna Techmańska-Kaczorowska
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Aeshna grandis w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszar występowania

2 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
HB — Henryk Brzóska — Dobrylas, pow. łomżyński
PBu — Paweł Buczyński — Przełomka nad Jez. Hańcza; Bolestraszyce, pow. przemyski
MGw — Mariusz Gwardjan — Kielce, kamieniołom Kadzielnia
MKO — Małgorzata Kraków-Okine — Kępa Potocka, Warszawa
MKr — Maciej Krawiec — Kaszuby, jez. Gostkowo
AK — Andrzej Kucharski — Uherce Mineralne i Lesko
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
EM — Ewa Miłaczewska — Wola Polska i okolice, pow. Mińsk Mazowiecki
KPrz — Katarzyna Przondziono — Katowice
LTK — Lilianna Techmańska-Kaczorowska — Warszawa Wilanów
 
 
Biotop
Aeshna grandis zasiedla wszelkiego typu wody stojące i wolnopłynące.
 
 
Jezioro Hańcza na Suwalszczyźnie.
(foto Paweł Buczyński)
Staw rybny — Manasterzec koło Leska woj. podkarpackie.
(foto Andrzej Kucharski)
 
 
Truskaw, Mokre Łąki — na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego.
(foto Paweł Buczyński)
Jeziorko Wilanowskie koło Pałacu Wilanowskiego to fragment lewobrzeżnego starorzecza Wisły w Warszawie.
(foto Lilianna Techmańska-Kaczorowska)
 
 
Stawy Janina i Barbara utworzone zostały w wyniku spiętrzenia potoku Bolina. W wyniku eksploatacji pokładów węgla kamiennego zalegającego pod nimi dno zapadło się, a woda zalała fragmenty lasu.
(foto Katarzyna Przondziono)
Kielce — kamieniołom wapieni dewońskich Kadzielnia.
(foto Mariusz Gwardjan)
 
 
Międzyrzec Podlaski — jedna z zatok wielkiej żwirowni.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Torfisko — gmina Jakubów, powiat Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Samiec
 
Pierwsze zdjęcie samca Aeshna grandis otrzymałam od Piotra Mikołajczuka. Wykonane zostało przez swojego rodzaju przypadek. Piotr fotografował nisko siedzącą na źdźble trawy pałątkę, gdy posłyszał nad głową głośny szelest i spojrzał w górę. Na suchych nasionach akacji przysiadł na moment samiec żagnicy wielkiej. Nie było wiele czasu na komponowanie zdjęcia, a przecież wywołało ono mój zachwyt.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Następne zdjęcia Piotra były już znacznie ostrzejsze, pewnie dlatego, że robione w spokojniejszej atmosferze, bez elementu zaskoczenia.
Oczy samców tych ważek są brązowe z niebieskim blaskiem. Odwłok samca jest przewężony w obrębie trzeciego segmentu, tuż powyżej tego przewężenia znajduje się jaskrawoniebieska plamka. Skrzydła są duże, żółte z pomarańczowymi żyłkami, rudymi pterostigmami i niebieskimi nasadami.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na bokach tułowia znajdują się żółte pasy, a na bokach odwłoka niebieskie plamki.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To już nieco zlatany samiec z pouszkadzanymi skrzydłami. Widzimy z daleka jego brązowe nogi i brązowe narządy analne.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To jeszcze jedno zdjęcie tej ważki z boku. Tu widać bursztynowe w kolorze czoło. Jest to ważka bardzo podobna do Aeshna isoceles, jednak większa i z niebieskimi plamkami, których Aeshna isoceles nie ma. Różni je również kolor oczu, które u Aeshna isoceles są zielone.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu doskonale widać cienkie, żółte pasy na bokach tułowia samca Aeshna grandis oraz niebieskie plamki występujące na obu bokach segmentów odwłoka.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na zbliżeniu oprócz pasów na tułowiu możemy przyjrzeć się rudożółtej twarzy ważki. Oczy są brązowo-niebieskie, opalizujące.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
9 lipca 2012 r. — samiec sfotografowany w Uhercach Mineralnych koło Leska.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ulubione przeze mnie zdjęcie Piotra. Zrobił ich całą serię i są one na tyle ostre, że za chwilę będziemy mogli obejrzeć szczegóły na wycinkach z tych zdjęć.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Widzimy tu rude czoło ważki i brązowo-niebieskie oczy. Na wierzchniej stronie tułowia znajdują się mało wyraźne żółte plamki w kształcie przecinków, które mogą być słabo lub wcale niewidoczne.
Nogi Aeshna grandis są brązowe, Skrzydła żółte, z pomarańczowymi żyłkami i niebieskimi nasadami.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Tu mamy pierwsze segmenty odwłoka. Jest na nich niebieska plamka. Nie ma natomiast żadnej barwnej, podłużnej linii, ani trójkąta na drugim segmencie — występujących u wielu żagnic.
Trójkąty środkowe u obu par skrzydeł mają po 5 komórek, trójkąty analne mają po dwa pola.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Narządy analne samca Aeshna grandis sfotografowanego nad stawami w Lesku 27 sierpnia 2016 r. Mają kształt listków, bez żadnych widocznych haków, czy ząbków.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Narządy analne samca Widziane od strony grzbietowej.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Narządy analne i pierwotny aparat kopulacyjny samca Aeshna grandis.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Wtórny aparat kopulacyjny Aeshna grandis i widoczne po jego bokach brązowe, ząbkowane „uszka”, które mają interesujące przeznaczenie. Samce po pochwyceniu samicy zaczepiają tylne nogi za „uszka” robiąc z tych nóg rodzaj prowadnic, po których odwłok samicy trafia bezbłędnie na wtórny aparat kopulacyjny. Zdjęcie wykonano w Uhercach Mineralnych 8 lipca 2012 r.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Wtórny aparat kopulacyjny widziany z boku.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Skrzydła samca Aeshna grandis mają wszystkie żyłki brązowe.

(foto Andrzej Kucharski)
 
 
Samica
 
Henryk Brzóska, we wrześniu 2004 roku obserwował starcie w powietrzu dwóch żagnic: sinej Aeshna cyanea i wielkiej Aeshna grandis nad swoimi gliniankami w miejscowości Dobrylas. Po starciu obie żagnice wpadły do wody i gdy się z niej wydostały, były na tyle zszokowane, że udało się zrobić zdjęcia obu. Okazało się, że żagnica sina to samiec, a żagnica wielka — samica. Wiemy, że nie istnieje możliwość krzyżowania się gatunków ważek, ale czynią takie próby.

Na zdjęciu samicy żagnicy wielkiej przedstawionym obok widać, że zainteresowała się ona drewnianym słupkiem pomostu i wykorzystała go jako swoistą „deskę ratunku”. Nasady skrzydeł tej ważki są niebieskie, co przez moment może wywoływać wrażenie, że mamy do czynienia z samcem. Widać jednak doskonale brązowe oczy samicy.

(foto Henryk Brzóska)
 
Tak piękne zdjęcie samicy Aeshna grandis, siedzącej w trawach, zrobił Piotr dopiero w 2009 roku. Tak już jest, że kolekcję zdjęć dla zrobienia takiej strony najczęściej zbiera się latami. Zawsze istnieje możliwość zrobienia jeszcze lepszego zdjęcia i wtedy można, a nawet powinno się wstawić je obok lub na miejsce gorszego.

Widzimy, że odwłok jest gruby i zwęża się stopniowo ku końcowi. Oczy samicy są brązowe, mogą jednak pobłyskiwać zielenią.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tam, gdzie u samca występowały niebieskie plamki na bokach odwłoka samica ma znacznie mniej wyraźne plamki żółte. Na wierzchu drugiego segmentu nie ma natomiast żadnej plamki.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na tym wycinku zdjęcia widzimy takie same, jak u samca żółte pasy na bokach tułowia.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
 
Zachowania rozrodcze
 
Zdjęcie samicy żagnicy wielkiej składajacej jaja w sierpniu 2004 r. nad jeziorem Gostkowo niedaleko Sulęczyna na Kaszubach. Takie namoknięte w wodzie drewno to ulubione podłoże do składania jaj przez ten gatunek.

(foto Maciej Krawiec)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
4 sierpnia 2012 r. w Katowicach — podobna sytuacja.

(foto Katarzyna Przondziono)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
23 sierpnia 2014 r. w Bolestraszycach w pow. przemyskim, woj. podkarpackim. Tu Aeshna grandis wybrała sobie inne podłoże do składania jaj, jest to mech torfowiec.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
23 sierpnia 2014 r. w Bolestraszycach w pow. przemyskim, woj. podkarpackim. Tu Aeshna grandis deponuje jaja w leżące w wodzie, butwiejące liście pałki szerokolistnej.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Nad naszym oczkiem wodnym (pow. Mińsk Mazowiecki) zdarza mi się obserwować pod koniec lata samice żagnicy wielkiej składające jaja. Ta bezskutecznie usiłuje je wkłuć w kamień przy brzegu.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Larwa/wylinka
 
Dnia 14 kwietnia 2010 r. Piotr zrobił zdjęcie larwy żagnicy wielkiej Aeshna grandis wyłowionej w międzyrzeckiej żwirowni. Ma ona dwa bardzo jasne, szerokie pasy biegnące od oczu aż po koniec odwłoka. Na środku odwłoka między tymi pasami znajduje się ciemny mocno skontrastowany pas. Nogi i narządy analne są poprzecznie prążkowane. Narządy analne na końcach jasne.
Skrzydełka u tej larwy są jeszcze bardzo niewielkie, co wskazuje na to, że nie jest to jeszcze ostatnia wylinka przed przeobrażeniem.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze raz przyjrzyjmy się paskom i plamkom na głowie, przedtułowiu i tułowiu larwy A. grandis.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
A jeśli to możliwe — przy oglądaniu larwy, albo (jak tu) wylinki — zerknijmy jeszcze na kształt i proporcje bródki. Tu w porównaniu z bardziej zapewne nam znaną larwą A. cyanea widzimy, że larwa A. grandis ma bródkę szerszą, zdecydowanie mniej smukłą.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
 
Galeria zdjęć
 
 
4 lipca 2011 r. w Przełomce nad Jeziorem Hańcza — młodociany samiec ze szklistymi jeszcze skrzydłami.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
4 lipca 2011 r. w Przełomce nad Jeziorem Hańcza — ten sam młodociany samiec, widzimy tu niewybarwione jeszcze oczy i ciało ważki.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
6 czerwca 2011 r. na Kępie Potockiej w Warszawie. Ten młody samiec nigdy nie będzie dobrze latał. Podczas przeobrażenia nie udało mu się rozwinąć dwóch skrzydeł — w tej sytuacji, o ile nie padnie łupem jakiegoś drapieżnika, czeka go śmierć głodowa.
(foto Małgorzata Kraków-Okine)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
To zdjęcie samicy składającej jaja w liście grzybieni. Zrobiłam je nad Torfiskiem, czyli torfowiskiem niskim położonym między Ludwinowem a Mistowem w powiecie Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Składanie jaj 3 sierpnia 2015 r. w Uhercach Mineralnych woj. podkarpackie.
(foto Andrzej Kucharski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Składanie jaj 3 sierpnia 2015 r. w Uhercach Mineralnych woj. podkarpackie.
(foto Andrzej Kucharski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie wszystkich Aeshna spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: ŻAGNICA AESHNA.