Straszka pospolita
Sympecma fusca


Rozmiary: Długość ciała Sympecma fusca wynosi do 37 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 44 mm
Czas występowania
imagines:
VII/VIII-III/IV, imagines zimują w stanie hibernacji — patrz tekst poniżej mapki
Obszar występowania: Sympecma fusca występują w całym kraju, oprócz obszarów górskich powyżej 400 m n.p.m., rzadsze są na północnym wschodzie kraju.
 
 

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Galeria zdjęć

Zdjęcia: Paweł Bednarek
Grzegorz Brynda
Jakub Liberski
Michał Kaczorowski
Andrzej Kucharski
Piotr Mikołajczuk
Ewa Miłaczewska
Adam Woźniak
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Sympecma fusca w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — rdzenny obszar występowania

2 — strefa brzeżna zasięgu

3 — obszar poza zasięgiem występowania

4 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PB — Paweł Bednarek — Pabianice
GB — Grzegorz Brynda — Ząbki koło Warszawy
JL — Jakub Liberski — okolice Imielina na Górnym Śląsku
MK — Michał Kaczorowski — Błota Rakutowskie na Kujawach
AK — Andrzej Kucharski — okolice Leska
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
EM — Ewa Miłaczewska — Wola Polska i okolice, pow. Mińsk Mazowiecki i Warszawa
AW — Adam Woźniak — nadleśnictwo Radziwiłłów Mazowiecki, Puszcza Mariańska
 
 
Straszka pospolita Sympecma fusca, podobnie jak jej rzadziej spotykana, chroniona „siostra”, straszka syberyjska S. paedisca jest ważką zimującą u nas w postaci imago. To dwie pod tym względem unikalne ważki na obszarze Polski. Przeobrażenie ich następuje w połowie lata i aż do chłodów straszki zajmują się głównie polowaniem. Zimę spędzają hibernując, często oszronione i ukryte w zeschłej roślinności. Podczas dłuższych okresów ociepleń można je spotkać w środku zimy. Na początku wiosny przeżywają okres godowy, trwający aż do maja. Imagines giną w maju-czerwcu. Już po dwóch, trzech miesiącach larwy rozwijające się w ciepłych, płytkich wodach są gotowe do przeobrażenia.
 
 
Biotop
Straszki pospolite Sympecma fusca występują w całej Polsce nad wszelkiego typu wodami stojącymi i jak wszystkie Lestidae lubią małe, płytkie zbiorniki wodne oraz płytkie zatoki większych jezior, żwirowni, torfowisk i torfianek. Lubią zbiorniki mocno zarośnięte przez pałkę lub trzcinę, w których tkanki składają jaja.
 
W połowie lipca 2007 r. Piotr złożył mi krótką, trzydniową wizytę na naszej działce rekreacyjnej w Woli Polskiej w powiecie Mińsk Mazowiecki. Dotąd znaliśmy się wyłącznie z korespondencji i spotkanie sprawiło nam dużo radości. Obchodziliśmy i objechaliśmy okolicę, fotografując wiele ważek nad różnymi zbiornikami wodnymi, nad które zawoził nas mój mąż, który wprawdzie nie pasjonuje się ważkami, ale miał chyba niezłą zabawę obserwując nasze poczynania.
Straszki pospolite napotkaliśmy nad zbiornikiem Torfisko między Ludwinowem a Mistowem. Jest to jedenastohektarowe torfowisko niskie i mieszane, otoczone lasem i bagnistymi łąkami. Na wschodnim brzegu niegdyś eksploatowane. Eksploatacji nie prowadzi się tu już od kilkudziesięciu lat.
 
Zbiornik jest w znacznym stopniu zarośnięty. Występuje tu pałka wodna, trzciny, turzyce, wełnianka, grzybienie, rdestnica, mchy torfowce i wiele innych roślin.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Piotr pokazał mi straszki, które są niemal niewidoczne w trawach i na krzaczkach. Dokładnie penetrował nadbrzeżne zarośla. Nauczył mnie jak je odnajdywać. Przegapiłabym je z całą pewnością, gdyby nie on.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Błota Rakutowskie, położone na Kujawach na południowy wschód od Włocławka, stanowią obszar specjalnej ochrony ptaków.

(foto Michał Kaczorowski)
 
 
Samiec
 
Napotkane przez nas straszki pospolite były to młode osobniki, przeobrażone w tym roku, co można było poznać przede wszystkim po jasnych, beżowych oczach.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Samiec z boku. Pasy na tułowiu i wzór na odwłoku połyskują metaliczną zielenią. Tegoroczne, młode osobniki mają barwy jaskrawsze niż osobniki stare. Tak jest u wszystkich ważek — tracą one swe barwy w miarę starzenia się. Wiosną i te ważki będą szaro-brązowe, barwy ich staną się bardziej matowe i mniej kontrastowe.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Jeszcze jeden samiec, tym razem zdjęcie od strony grzbietowej. Ważka ta zawsze w stanie spoczynku trzyma skrzydełka złożone ściśle wzdłuż ciała tak, że trudno je sfotografować. Wyglada tak, jakby skrzydełek wcale nie miała.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu widzimy narządy analne samca. Zewnętrzne mają kształt cęgów z wyraźnymi ząbkami od strony wewnętrznej. Cęgi te są białe. Wewnętrzne narządy są małe, a z wiekiem stają się brązowe. Zdjęcie zostało zrobione 14 lipca 2012 r. w Uhercach Mineralnych w okolicach Leska — to jest młody osobnik przeobrażony tego lata.

(foto Andrzej Kucharski)
 
Narządy analne samca z jeszcze mniejszej odległości. Doskonale widać tu ząbki na wewnętrznej stronie. Zdjęcie zrobiono 30 października w Pabianicach.

(foto Paweł Bednarek)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To zdjęcie wykonał i przysłał mi Piotr 2008 roku wiosną. Jest na nim dojrzały samiec, gotowy po przezimowaniu do godów. Od młodego samca odróżniają go szare barwy i niebieskie oczy.

Straszki są niewielkimi ważkami, prowadzącymi skryty tryb życia. Ich zielono-beżowe barwy letnie są barwami maskującymi wśród letnich zielonych traw i przesuszonych źdźbeł. Barwy zszarzałe po zimie doskonale maskują te ważki na tle suchej, zeszłorocznej roślinności.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
 
Samica
 
Robiliśmy te letnie zdjęcia w 2007 r. razem, ale zdjęcia samic znacznie piękniej udały się Piotrowi. Tu samica od strony grzbietowej — widać wyraźnie, że jej narządy analne mają kształt rozchylonych, ostrych, białych listków.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To prześliczna samiczka straszki pospolitej. Widać jej narządy rozrodcze z boku.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Samica obudzona trwającym od tygodnia ciepłem w dość nietypowej porze. 9 marca 2014 roku w nadleśnictwie Radziwiłłów Mazowiecki w Puszczy Mariańskiej spora liczba ważek tego gatunku polatywała wzdłuż duktów leśnych i przydrożnych rowów.

(foto Adam Woźniak)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na zdjęciu obok widać zgrabną główkę samiczki Sympecma fusca, a światło wydobywa na jej tułowiu metalicznie złote błyski.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Koniec odwłoka samicy z jasnymi narządami analnymi i narządami rozrodczymi — walwami z pokładełkiem — nieco wystającymi poza segment 10. Zdjęcie zrobione 3 listopada 2010 r. w Pabianicach.

(foto Paweł Bednarek)
 
A tu zestawione przeze mnie dwa zdjęcia samic, obu gatunków straszek i oba autorstwa Piotra.

Widzimy tu wyraźnie, że u straszki syberyjskiej (północnej) S. paedisca — górny, ciemniejszy, metaliczny pas na tułowiu jest dwa razy szerszy od dolnego i ma skierowany w dół, prostokątny ząbek. Dolny pas u tej ważki jest wąski, a jego dolna linia jest pofalowana.
Straszki pospolite S. fusca mają oba pasy bardziej proste i równej szerokości. Na górnym pasie brak ząbka.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Obie straszki, jak z resztą wszystkie Lestidae mają pterostigmy długie na co najmniej dwa pólka znajdujące się poniżej nich.
Tu skrzydła Sympecma fusca.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
16 lipca 2013 roku tę właśnie samiczkę spotkałam na tarasie swojego warszawskiego domu. Dom znajduje się kilkaset metrów od Zakola Wawerskiego, skąd zapewne ważka ta pochodzi. Spędziła na tarasie, na tui dwanaście dni, po czym po deszczu przepadła.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Kilka razy udało mi się ją namówić na wejście na palec i sfotografować z bliska.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Zachowania rozrodcze
 
Straszki pospolite w tandemie sfotografowane 16 kwietnia 2011 r. nad jeziorkiem w Lesie Karolewskim w Pabianicach.

(foto Paweł Bednarek)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na tym zdjęciu tej samej pary dokładnie widać, jak górne i dolne narządy analne samca chwytają przedtułów samicy.

(foto Paweł Bednarek)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To dosłownie ostatni moment przed samą kopulacją.

(foto Paweł Bednarek)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Straszki składają jaja w tandemie na poziomo leżących na wodzie liściach pałki wodnej. Tu widzimy parę Sympecma fusca sfotografowaną przez Jakuba Liberskiego w kwietniu 2010 r., w okolicach Imielina na Górnym Śląsku.

(foto Jakub Liberski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Galeria zdjęć
 
 
Samica Sympecma fusca, 7 sierpnia 2010 r. w Pabianicach.
(foto Paweł Bednarek)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Samiec Sympecma fusca, 11 września 2010 r., glinianki w Ząbkach koło Warszawy.
(foto Grzegorz Brynda)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samica Sympecma fusca, w południe zimnego dnia 16 maja 2009 r. nad Błotami Rakutowskimi.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Ta sama samica z drugiej strony. Początkowo sądziłam, że ważka jest oszroniona, ale jest raczej (sądząc z daty i pory dnia) pokryta kropelkami osiadającej mgły. Skrzydła wydają się być zupełnie nieprzejrzyste.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie obu straszek spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: STRASZKA SYMPECMA.